منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عَنْ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ الْجُهَنِيَّ رضي الله عنه قَالَ: ثَلَاثُ سَاعَاتٍ كَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْهَانَا أَنْ نُصَلِّيَ فِيهِنَّ، أَوْ أَنْ نَقْبُرَ فِيهِنَّ مَوْتَانَا: حِينَ تَطْلُعُ الشَّمْسُ بَازِغَةً حَتَّى تَرْتَفِعَ، وَحِينَ يَقُومُ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ حَتَّى تَمِيلَ الشَّمْسُ، وَحِينَ تَضَيَّفُ الشَّمْسُ لِلْغُرُوبِ حَتَّى تَغْرُبَ.
ترجمه
از عُقبة بن عامر جُهَنی رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت: سه زمان بود که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم ما را از نماز خواندن یا به خاک سپردن مردگانمان در آنها نهی می‌کردند: هنگامی که خورشید در حال طلوع است تا آنکه بالا بیاید، و هنگامی که [خورشید در وسط آسمان] به هنگام ظهر می‌ایستد تا آنکه [از وسط آسمان] مایل شود، و هنگامی که خورشید برای غروب تمایل پیدا می‌کند تا آنکه غروب کند.
شرح
پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم از سه وقت در روز نهی کرده‌اند که در آنها نماز مستحبی خوانده شود یا مردگان به خاک سپرده شوند: وقت اول: هنگامی که خورشید در حال طلوع است، یعنی از ابتدای طلوعش تا زمانی که به اندازهٔ یک نیزه بالا بیاید، که این زمان تقریباً یک ربع ساعت تخمین زده می‌شود. وقت دوم: هنگامی که خورشید در وسط آسمان قرار می‌گیرد، به طوری که هیچ سایه‌ای از سمت مشرق یا مغرب برای آن وجود ندارد، تا زمانی که از وسط آسمان زوال یابد و سایه از سمت مشرق پدیدار شود، یعنی زمانی که وقت نماز ظهر آغاز می‌شود. و این زمان کوتاهی است؛ که تقریباً به اندازهٔ پنج دقیقه است. وقت سوم: هنگامی که خورشید برای غروب تمایل پیدا کرده و شروع به غروب می‌کند تا زمانی که غروب کند.
فواید
- اوقاتی که نماز در آنها نهی شده، بر اساس این حدیث و احادیث دیگر، عبارتند از: اولاً: بعد از نماز فجر تا طلوع خورشید. ثانیاً: هنگام طلوع خورشید تا زمانی که در چشم بیننده به اندازهٔ یک نیزه بالا بیاید؛ یعنی تقریباً به اندازهٔ پانزده دقیقه. ثالثاً: هنگامی که [خورشید در وسط آسمان] به هنگام ظهر می‌ایستد تا زمانی که خورشید زوال یابد، و آن زمانی است که برای شخص ایستاده در ظهر، نه در مشرق و نه در مغرب سایه‌ای باقی نمی‌ماند، و برخی آن را تقریباً پنج دقیقه تخمین زده‌اند. رابعاً: بعد از نماز عصر تا غروب خورشید. خامساً: هنگام زرد شدن خورشید تا زمانی که غروب کند.
- از نهیِ نماز خواندن در این پنج وقت، نمازهای واجب و نمازهای سبب‌دار استثنا می‌شوند.
- نهی از به تأخیر انداختنِ عمدی دفن [میت] تا این سه وقتِ کوتاه که در حدیث ذکر شده، و جایز بودن آن در هر ساعتی از شب یا روز.
- حکمتِ نهی از نماز خواندن در این اوقات: اصل بر این است که مسلمان در برابر اوامر خداوند تسلیم باشد و از نواهی او از روی بندگی برای خدا پرهیز کند، و برای بندگی کردن منتظر نماند تا از حکمت یا علتِ امر به کاری یا نهی از آن آگاه شود، بلکه باید فرمانبردار باشد. در احادیث دیگر حکمت این [نهی] چنین آمده است: اولاً: در وقت ظهر، کمی قبل از زوال، آتش دوزخ به شدت افروخته می‌شود. ثانیاً: حکمت نهی از نماز هنگام طلوع و غروب خورشید، شباهت یافتن به مشرکان است، زیرا آنان هنگام طلوع و غروب خورشید، برای آن سجده می‌کنند. ثالثاً: نهی از نماز بعد از نماز فجر تا طلوع خورشید و بعد از نماز عصر تا غروب خورشید، از باب «سد ذریعه» (بستن راه‌های منجر به گناه) است؛ تا شباهت به کافران قطع شود و مسلمان در شرکشان به آنان شبیه نشود، زیرا آنان هنگام طلوع و غروب خورشید، برای آن سجده می‌کنند.
شرح: العربية
نهى النبي صلى الله عليه وسلم عن ثلاثة أوقات من النهار أن يُصلَّى فيهن صلاة التطوع، أو أن يُقبر ويُدفن فيهن الموتى: الوقت الأول: حين تطلع الشمس بازغة، وذلك عند أول طلوعها حتى ترتفع مقدار رُمْح، وهو يُقدّر بربع ساعة تقريبًا. والثاني: حين تتوسّط الشمس منتصف السماء، فلا يكون لها ظل من جهة المشرق أو المغرب إلى أن تزول عن وسط السماء، ويظهر الظل من جهة المشرق حيث يبدأ وقت صلاة الظهر، وهو وقت قصير؛ وهو بمقدار خمس دقائق تقريبًا. والثالث: حين تميل وتشرع الشمس في الغروب حتى تغرب.
- الأوقات المنهي عن الصلاة فيها كما دلَّ عليه هذا الحديث والأحاديث الأخرى هي: أولاً: بعدَ صلاة الفجْر إلى طلوع الشمس، ثانيًا: عندَ طلوع الشمس حتى ترتفع قدْر رمح في رأي العين؛ أي: بمقدار خمسة عشرة دقيقة تقريبًا، ثالثًا: حين يقوم قائمُ الظهيرة حتى تزولَ الشمس، وذلك حين لا يبقَى للقائم في الظهيرة ظلٌّ في المشرق ولا في المغرِب، وقدَّره البعض بخمس دقائق تقريبًا، رابعًا: بعدَ صلاة العصْر حتى تغرُب الشمس، خامسًا: عندَ اصفرار الشمس حتى تغرُب.
- النَّهي عن الصلاة في هذه الأوقات الخمسة المنهي عنها، يستثنى منه الفرائض وذوات الأسباب.
- النهي عن تعمد تأخير الدفن إلى هذه الأوقات الثلاثة الضيقة المذكورة في الحديث، وجوازه في أي ساعة من ليل أو نهار.
- الحِكمة من النهي عن الصلاة في هذه الأوقات: الأصلُ أنَّ المسلِم يستسلم لأوامِر الله، ويجتنب نواهيَه تعبُّدًا لله، ولا يتوقَّف عن التعبُّد حتى يطَّلعَ على الحِكمة أو العِلَّة مِن الأمر بكذا، أو النهي عن ذلك، بل عليه أن ينقاد، وقد ورد في أحاديث أخرى الحكم في ذلك: أولاً: أنَّ في وقت الظهيرة قُبيل الزوال يُوقد فيه على جهنم إيقادًا بليغًا، ثانيًا: وأمَّا الحِكمة من النهي عنِ الصلاة عندَ طلوع الشمس وعندَ غروبها، فهي مشابهة المشركين، فإنَّهم يسجدون للشمس عندَ طلوعها وعندَ غروبها، ثالثًا: وأمَّا النهي عنِ الصلاة بعدَ صلاة الفجْر إلى طلوع الشمس، وبعدَ صلاة العصْر إلى غروب الشَّمس، فمِن باب سدِّ الذريعة؛ حتى ينقطِع التشبُّهُ بالكفَّار، ولا يتشبه بهم المسلِم في شِرْكهم، فإنهم يسجدون للشمس عند طلوعها وغروبها.