منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عن أبي بن كعب رضي الله عنه ، قال: لَقِيَ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم جبريلَ، فقال: «يا جبريلُ إنِّي بُعِثتُ إلى أُمَّة أُمِّيِّين: منهم العجوزُ، والشيخُ الكبيرُ، والغلامُ، والجاريةُ، والرجلُ الذي لم يقرأْ كتابًا قطُّ» قال: يا محمدُ إنَّ القرآنَ أُنْزِل على سبعة أَحْرُف.
ترجمه
از ابی بن کعب رضی الله عنه روایت است که می گوید: رسول الله صلی الله علیه سلم جبریل را ملاقات کرد و فرمود: «يَا جِبْرِيلُ إِنِّي بُعِثْتُ إِلَى أُمَّةٍ أُمِّيِّينَ مِنْهُمْ الْعَجُوزُ وَالشَّيْخُ الْكَبِيرُ وَالْغُلَامُ وَالْجَارِيَةُ وَالرَّجُلُ الَّذِي لَمْ يَقْرَأْ كِتَابًا قَطُّ»: «ای جبریل من به سوی امتی بی سواد بر انگیخته شدم: در میان آنها پیرزن، پیرمرد، پسر و دختر نوجوان و مردی است که هیچ کتابی نخوانده است». گفت: ای محمد قرآن بر هفت حرف نازل شده است.
شرح
رسول الله صلی الله علیه وسلم با جبریل علیه السلام دیدار نموده و به او می گوید: ای جبریل من به سوی امتی بی سواد مبعوث شده ام که نمی توانند بخوبی بخوانند و اگر قرار باشد آنها را وادار به خواندن به یک لغت نمایم، قادر به این کار نخواهند بود، زیرا زبان برخی از آنها بر اماله یا فتحه می چرخد، بر زبان برخی از آنها ادغام و یا اظهار غالب است و به همین ترتیب، با این همه برخی از آنان را زنان پیر و پیرمردانی تشکیل می دهند که بخاطر پیری توان یادگیری ندارند؛ برخی نیز دختربچه ها و پسربچه هایی هستند که بخاطر سن و سال کم قادر به خواندن نیستند؛ برخی از آنان نیز مردان و افراد جوانی هستند که تا بحال هیچ کتابی را نخوانده اند؛ جبریل پس از شنیدن سخنان رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: «ای محمد، قرآن بر هفت حرف نازل شده است». و هر کسی می تواند مطابق همانی که برایش سهل و آسان است قرآن را بخواند. علما در تعیین این حروف هفتگانه به شدت با یکدیگر اختلاف دارند. ظاهرا - والله اعلم - مقصود آن، وجوهی از وجوه زبان عربی است و قرآن در ابتدا جهت آسان بودن بر مردم بر این وجوه نازل شد، زیرا عرب پراکنده، گوناگون و متعدد بودند و هریک لغت خاص خود را داشتند و لغت این قبیله با قبیله ی دیگر در مواردی کاملا متفاوت بود. اما وقتی اسلام میان آنها وحدت و یکپارچگی برقرار کرد و آنها را به یکدیگر پیوند داد و کینه و دشمنی و عداوت آنها توسط اسلام از بین رفت و هریک زبان دیگری را می دانست، عثمان رضی الله عنه مردم را تنها بر یکی از این هفت حرف جمع کرد و باقی را سوزاند تا هیچ اختلافی در میان نباشد.
شرح: العربية
لقي رسول الله صلى الله عليه وسلم جبريل فقال: يا جبريل إني بُعثت إلى أمة أميين، لا يحسنون القراءة ولو أقرأتهم على لغة واحدة لا يقدرون عليها؛ لأن منهم من جرى لسانه على الإمالة أو الفتح، ومنهم من يغلب على لسانه الإدغام أو الإظهار، ونحو ذلك، ومع هذا منهم المرأة العجوز والشيخ الكبير، وهما عاجزان عن التعلم للكبر، ومنهم الصبي والفتاة الصغيرة، وهما غير متمكنين من القراءة للصغر، ومنهم الرجل المتوسط الذي لم يقرأ كتابًا قط، فقال جبريل بعد أن راجعه النبي صلى الله عليه وسلم : «يا محمد إن القرآن أُنزل على سبعة أحرف» فليقرأ كل واحدٍ بما يسهل عليه منها، وقد اختلف العلماء في تعيين الحروف السبعة اختلافاً كثيراً، والمقصود بها -فيما يظهر والله أعلم- أوجه من أوجه لغة العرب، فالقرآن نزل على هذه الوجوه للتخفيف في أول الأمر؛ لأن العرب كانوا متفرقين وكانوا مختلفين وكانوا متنابذين وكل له لغته، ويكون عند هذه القبيلة ما ليس عند القبيلة الأخرى، ولكن لما جمع بينهما الإسلام، واتصل بعضهم ببعض، وذهب ما بينهم من العداوة والشحناء بسبب الإسلام، وعرف كل ما عند الآخرين من اللغة، قام عثمان بن عفان رضي الله عنه فجمع الناس على حرف واحد من الأحرف السبعة؛ وأحرق ما سوى ذلك؛ حتى لا يحصل الاختلاف.
- رأفة النبي -صلى الله عليه وسلم- وشفقته على أمته.
- أن القرآن نزل من عند الله على سبعة أحرف, -والأحرف لغات من لغات العرب ولهجاتها-؛ تيسيرا لتلاوتها على الناس ورحمة من الله بهم, وذلك في بداية الأمر, ولما حصل التقاء العرب بعضهم ببعض -بسبب الإسلام-, وفهم كل واحد ما عند الآخرين، لم يكن هناك حاجة إلى بقاء الأحرف السبعة التي نزلت للتخفيف، فعند ذلك قصر عثمان -رضي الله عنه- عندما جمع القرآن الناس على حرف واحد، وأحرق ما سوى ذلك؛ حتى لا يحصل الاختلاف.