منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عن أنس رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : «البُزَاق في المسجد خَطيئة، وَكَفَّارَتُهَا دَفْنُها».
ترجمه
از انس رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «البُزَاقُ فِي المَسْجِدِ خَطِيئَةٌ، وَكَفَّارَتُهَا دَفْنُهَا»: «انداختن آب دهان در مسجد گناه است؛ و كفاره ی آن، دفن كردن و از بين بردن آن است».
شرح
انداختن بزاق (آب غلیظ دهان) - و در روایتی (بصاق) - بر زمین یا دیوارهای مسجد گناهی است که فاعل آن مستحق مجازات الله متعال می گردد. بنابراین به هیچ وجه برای مسلمان جایز نیست آب دهانش را در مسجد بیندازد، زیرا این کار توهین به خانه های الله و کثیف کردن و آلوده نمودن آن است. بلکه باید مساجد را از هر آنچه موجب کثیف شدن و نجاست آن می شود مصون داشت، زیرا این کار از مصادیق تعظیم و بزرگداشت شعائر الهی است، چنانکه الله متعال می فرماید: «وَمَنْ يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ» [الحج: 30] «و هرکس [مُحرّمات و] مقررات الهی را بزرگ بدارد، این [کار] نزد پروردگارش برای او بهتر است». اما چنانچه در پیراهن، عرق چین و یا دستار خود آب دهان بیندازد ایرادی متوجه او نیست، زیرا در این صورت علت تحریم آن وجود ندارد. اگر کسی آب دهانش را به اشتباه و بدون قصد و اراده (بر زمین یا دیوار مسجد) بیندازد، کارش اشتباه است، اما گناهی بر او نیست، ولی این بدان معنا نیست که عمدا آب دهانش را در مسجد بیندازد، سپس اقدام به دفن آن کند؛ چرا که رسول الله صلی الله علیه وسلم صرف انداختن آب دهان در مسجد را اشتباه و خطا دانسته است. مؤید این مطلب روایتی است که بخاری (414) و مسلم (548) نقل کرده اند؛ اینکه «رسول الله صلی الله علیه وسلم آب دهانی را دید که بر دیوار مسجد انداخته شده بود (و با دیدن آن) ناراحت شد و برخاست و آن را با دست خود پاک کرد». و هرکس بدون اینکه عمدی در کار باشد، آب دهانش را در مسجد بیندازد و دوست داشته باشد الله متعال از این اشتباهش درگذرد و از این گناهش صرف نظر کند، باید اقدام به پاک نمودن آن کند؛ به این صورت که اگر کف مسجد سنگریزه است، آب دهانش را دفن نماید و اگر فرش است، آنقدر آن را بخراشد تا پاک شود. اما اگر اقدام به محو آن نکند و آب دهانش باقی بماند، تا زمانی که در آنجا باقی باشد گناهکار است، چنانکه از ابوذر رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «عُرِضَتْ عَلَيَّ أعْمالُ أُمَّتي حسَنُهَا وسيِّئُهَا، فوجَدْتُ في مَحاسِنِ أعْمالِهَا الأذَى يُماطُ عن الطَّرِيق، وَوجَدْتُ في مَساوَىءِ أعْمالِها النُّخَاعَةُ تَكُونُ فِي المَسْجِدِ لاَ تُدْفَنُ»: «اعمال نيک و بدِ امتم به من نشان داده شد؛ ديدم که برداشتن خار و خاشاک (و ديگر چيزهای آزاردهنده) از سر راه ها، جزو اعمال نيک امتم می باشد و آب دهان که در مسجد می اندازند و زير خاک نمی کنند، جزو اعمال بدشان است». به روایت مسلم.
شرح: العربية
البزاق -وفي رواية: (البُصاق)- على أرضية المسجد أو جدرَانه ذَنْب وإثم، يستحق فاعله عقوبة الله تعالى ، فلا يجوز للمسلم بحال من الأحوال أن يَبصق في المسجد؛ لأن فيه إهانة لبيوت الله وتلويثها وتَقْذِيرها، بل الواجب صَوْنها من كل ما يُنجسها ويُقَذِّرها؛ لأن ذلك من تعظيم شعائر الله تعالى ، قال تعالى: (وَمَنْ يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ) [الحج: 30]، أما إذا بَصق في ثوبه أو شماغه أو منديله فلا شيء عليه؛ لانتفاء العلة. والبُصاق إذا وقع خطأً من غير إرادة فهو خطيئة معفو عن إثمها، وليس المعنى أن يتعمد البصق في المسجد ثم يقوم بدفنها؛ لأن النبي صلى الله عليه وسلم جعل مجرد البصاق في المسجد خطيئة، ويؤيد هذا التقييد: ما جاء في البخاري (414)، ومسلم (548): "من أنَّه صلى الله عليه وسلم رأى نخامة في جدار المسجد، فشَقَّ عليه، فقام فَحكه بيده". ومن بَصق في المسجد من غير قَصد منه، وأراد أن يعفو الله عنه ويمحو عنه سيئته هذه؛ فليبادر إلى إزالتها من المسجد، بِدفنها إن كان المسجد من حَصباء، أما إذا كان المسجد مفروشا؛ فإن كفارتها فركها حتى تزول، أما إذا بقيت فإنها خطيئة يأثم بها ما بقيت، وقد ورد عن أبي ذر رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال: (عُرضت عليَّ أعمال أمَّتي حَسَنُهَا وَسَيِّئُهَا، فوَجَدْت في مَحَاسن أعمالها الْأَذَى يُماط عن الطريق، ووجدت في مَسَاوِي أعمالها النُّخاعة تكون في المسجد لا تُدفن) رواه مسلم.
- أن البُصاق في المسجد خطيئة ولو أراد دَفنها؛ لأن النبي -صلى الله عليه وسلم- وصفها بأنها خطيئة، ثم ذَكَر كفارتها، ومن المعلوم أنه لا يجوز للمسلم أن يفعل المعصية ثم يكفّرها، لكن الكَفارة تكون إذا وقعت الخطيئة دون قصد، أما إذا فُعلت الخطيئة بنية التَّكفير فهذا لا يجوز، وإن كان الواجب عليه دفْنُها.
- أن المعصية ولو كانت صغيرة تُسمى خطيئة؛ لأن الخطأ: ما جانب الصَّواب، ومعلوم أن المعصية وإن قلَّت تُجانب الصواب.
- وجوب العِنَاية بالمساجد وتنظيفها واحترامها، وتحريم الاستهانة بها.
- أن البُصاق أو البُزاق طاهر؛ لأن النبي -صلى الله عليه وسلم- أمر بدفنها ولم يأمر بغسلها، كما قال في بول الأعرابي: (أريقوا على بوله سَجْلا من ماء).
- أن مسجد النبي -صلى الله عليه وسلم- كان مَفروشا بالحَصْبَاء، ويؤيده قوله -صلى الله عليه وسلم-: (مَنْ مَسَّ الحصا فقد لغَا).