منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عن عبد الله بن مسعود رضي الله عنه قال: صلى النبي صلى الله عليه وسلم -قال إبراهيم: لا أدري زاد أو نقص- فلما سلم قيل له: يا رسول الله، أحَدَثَ في الصلاة شيء؟ قال: «وما ذاك»، قالوا: صليتَ كذا وكذا، فَثَنَّى رِجليْهِ، واستقبل القبلة، وسَجَدَ سجدتين، ثم سلم، فلما أقبل علينا بوجهه، قال: «إنه لو حَدَثَ في الصلاة شيءٌ لنَبَّأَتُكُم به، ولكن إنما أنا بَشَرٌ مثلكم، أنسى كما تَنْسَوْن، فإذا نسَيِتُ فذَكِّرُوني، وإذا شَكَّ أحدكم في صلاته، فَلْيَتَحَرَّ الصَّوَابَ فليُتِمَّ عليه، ثم ليسلم، ثم يسجد سجدتين».
ترجمه
از عبدالله بن مسعود رضی الله عنه روایت است که روزی رسول الله صلى الله عليه وسلم نماز خواند. - ابراهيم یکی از راویان می گويد: نمی دانم از نماز چيزی كاست يا بر آن افزود.- بعد از اینکه سلام داد، گفته شد: ای رسول خدا، آيا چيز تازه ای در نماز رخ داده است؟ رسول الله صلى الله عليه وسلم فرمود: «وَمَا ذَاكَ؟»: «مگر شما تغييری در نماز خواندن من مشاهده كرديد؟» صحابه گفتند: شما چنین و چنان نماز خوانديد. آنگاه رسول الله صلى الله عليه وسلم دو زانو نشست و رو به قبله نمود و دو سجده ی سهو به جا آورد و سلام داد؛ وقتی رو به ما کرد فرمود: «إِنَّهُ لَوْ حَدَثَ فِي الصَّلاةِ شَيْءٌ لَنَبَّأْتُكُمْ بِهِ، وَلَكِنْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ، أَنْسَى كَمَا تَنْسَوْنَ، فَإِذَا نَسِيتُ فَذَكِّرُونِي، وَإِذَا شَكَّ أَحَدُكُمْ فِي صَلاتِهِ، فَلْيَتَحَرَّ الصَّوَابَ فَلْيُتِمَّ عَلَيْهِ، ثُمَّ لِيُسَلِّمْ، ثُمَّ يَسْجُدُ سَجْدَتَيْنِ»: «اگر حكم جديدی درباره ی نماز نازل می شد، به اطلاع شما می رساندم. ولی من هم بشری چون شما هستم و همچنان كه شما دچار فراموشی می شويد، من نيز دچار فراموشی می شوم. بنابراين هرگاه دچار فراموشی شدم، به يادم بیاورید. و اگر كسی از شما در نمازش شك نمود، درست و صواب را جستجو نموده و در پی آن باشد و نمازش را بر اساس آن كامل کند، سپس سلام گويد و دو سجده(ی سهو) به جای آورد».
شرح
چنانکه در این حدیث آمده است، رسول الله صلی الله علیه وسلم به همراه صحابه نماز می خواند که چیزی به نماز می افزاید یا از آن می کاهد؛ بنابراین صحابه از ایشان سوال می کنند: آیا در نماز تغییری رخ داده است؟ و رسول الله صلی الله علیه وسلم به ایشان خبر می دهد که اگر تغییری رخ دهد، حتما به اطلاع آنان می رساند؛ سپس یادآور می شود که ایشان هم مانند ما بشر است و از عوارض بشری مبرا نیست و او هم دچار فراموشی شده و از روی فراموشی چیزی به نماز افزوده یا از آن می کاهد؛ آنگاه حکم کسی را بیان می کند که از روی فراموشی چیزی به نماز افزوده یا از آن کاسته است؛ در این صورت باید تعداد رکعاتی را که از خواندن آنها مطمئن است، به یاد بیاورد و بر اساس آن ادامه ی نمازش را کامل کند؛ در این صورت اگر در آن کاهش یا افزایشی باشد، دو سجده ی سهو در پایان نماز و بعد از سلام دادن انجام می دهد و پس از این دو سجده سلام می دهد.
شرح: العربية
يبين الحديث الشريف أن النبي صلى الله عليه وسلم صلى بهم صلاة زاد فيها أو نقص، فسأله الصحابة هل حدث في الصلاة تغيير؟ فأخبرهم بأنه لو حدث فيها شيء لأخبرهم، ثم ذكر أنه بشر مثلنا ينسى لزيادته في الصلاة أو نقصانه، ثم ذكر الحكم فيمن زاد أو نقص في الصلاة ناسياً ثم ذكر أن يتحقق من عدد الركعات ثم يتم إن كان فيها نقص أو يسجد سجدتين للسهو ثم يسلم منهما.
- أن سجود السهو للزيادة سهوًا في الصلاة، وأنَّها لا تعاد، بل يسجد سجود السهو، ويجبر بهما خلل صلاته.
- أنَّ سجدتي السهو يُؤتى بهما من جلوس، فلا يشرع أن يقوم حينما يريد أن يسجدهما.
- أنَّ المتابعة خطأَ لا تبطل الصلاة، ولكن إذا علم بخطأ إمامه فلا يتابعه إلاَّ في التشهد الأول، فإنه يقوم معه إذا لم يعلم الإمام بالخطأ إلاَّ بعد أن استتمَّ قائمًا.
- أنَّ سجدتي السهو، كالسجود ضمن الصلاة في الأحكام.
- أنَّ الانصراف عن القِبلة سهوًا، أو خطأ -لا يبطل الصلاة.
- أنَّ الكلام مع ظن إتمام الصلاة لا يبطلها، ولو طال.
- أنَّ محل سجود السهو يكون بعد السلام في مثل هذه الصورة.
- قوله: "فإذا نسيتُ فذكروني"، دليل على أنَّه يجب على المأمومين أن ينبهوا الإمام إذا سها في الصلاة.
- دل قوله: (إذا شك أحدكم في صلاته) وكذا غيره من الأحاديث المتقدمة على أن سجود السهو مشروع في صلاة النافلة، كما هو مشروع في صلاة الفريضة؛ لأن الجبران وإرغام الشيطان يحتاج إليه في صلاة النفل، كما يحتاج إليه في صلاة الفرض.
- أن رسول الله -صلى الله عليه وسلم- بشر يعتريه ما يعتري البشر من النسيان وغيره.