منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عَن أَبي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «تَفْضُلُ صَلاَةُ الجَمِيعِ صَلاَةَ أَحَدِكُمْ وَحْدَهُ، بِخَمْسٍ وَعِشْرِينَ جُزْءًا، وَتَجْتَمِعُ مَلاَئِكَةُ اللَّيْلِ وَمَلاَئِكَةُ النَّهَارِ فِي صَلاَةِ الفَجْرِ» ثُمَّ يَقُولُ أَبُو هُرَيْرَةَ: فَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ: {إِنَّ قُرْآنَ الفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا} [الإسراء: 78].
ترجمه
از ابوهریره رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت: از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم شنیدم که می‌فرمود: «تَفْضُلُ صَلَاةُ الْجَمِيعِ صَلَاةَ أَحَدِكُمْ وَحْدَهُ، بِخَمْسٍ وَعِشْرِينَ جُزْءًا، وَتَجْتَمِعُ مَلَائِكَةُ اللَّيْلِ وَمَلَائِكَةُ النَّهَارِ فِي صَلَاةِ الْفَجْرِ» ثُمَّ يَقُولُ أَبُو هُرَيْرَةَ: فَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ: {إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا} [الإسراء: 78]. یعنی: «نماز جماعت بر نمازِ تنهایِ یکی از شما، بیست و پنج درجه برتری دارد، و فرشتگان شب و فرشتگان روز در نماز فجر گرد هم می‌آیند». سپس ابوهریره فرمود: پس اگر خواستید بخوانید: {إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا} (همانا قرآنِ [نماز] فجر، همواره مشهود است)».
شرح
پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم بیان کرده‌اند که ثواب و پاداش نماز مرد در جماعت همراه با امام، بیست و پنج برابر نمازی است که به تنهایی در خانه یا بازارش می‌خواند. سپس ایشان صلی‌الله‌علیه‌وسلم ذکر کردند که فرشتگان شب و فرشتگان روز در نماز فجر گرد هم می‌آیند. آنگاه ابوهریره رضی‌الله‌عنه برای استشهاد به این مطلب می‌گوید: اگر خواستید بخوانید: {إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا} (همانا قرآنِ [نماز] فجر، همواره مشهود است) [اسراء: ۷۸]. یعنی فرشتگان شب و فرشتگان روز در نماز فجر حضور می‌یابند.
فواید
- ابن حجر گفته است: نماز در مسجد به صورت جماعت، بر نماز جماعت یا فرادی در خانه و بازار برتری دارد. این را ابن دقیق العید گفته است.
- در این [حدیث] فضیلت نماز فجر بیان شده است؛ و این به دلیل اختصاص یافتنِ گردهماییِ فرشتگان به آن است.
- شیخ ابن باز می‌گوید: شایسته است که مؤمن بر محافظت بر نماز در جماعت حریص باشد، هرچند خانه‌اش دور باشد تا به این خیر بزرگ دست یابد.
- نووی در جمع میان روایاتی که می‌گویند نماز جماعت بیست و پنج درجه بر نماز فرادی برتری دارد و روایات دیگر که می‌گویند بیست و هفت درجه، گفته است: جمع میان آنها از سه وجه ممکن است: اول اینکه: منافاتی وجود ندارد، زیرا ذکر عدد کمتر، عدد بیشتر را نفی نمی‌کند و مفهوم عدد نزد اصولیون باطل است. دوم اینکه: ممکن است ابتدا از عدد کمتر خبر داده باشند، سپس خداوند متعال ایشان را از فضل بیشتر آگاه کرده و ایشان نیز از آن خبر داده‌اند. سوم اینکه: این [تفاوت] بر حسب احوال نمازگزاران و نماز متفاوت است، و برای برخی بیست و پنج درجه و برای برخی دیگر بیست و هفت درجه است، بسته به کمال نماز و محافظت بر هیئت‌ها و خشوع آن و کثرت جماعت و فضیلت آنان و شرافت مکان و مانند آن. و خداوند داناتر است.
شرح: العربية
بيَّن النبي صلى الله عليه وسلم أن ثواب وجزاء صلاة الرجل في جماعة مع الإمام أفضل من خمس وعشرين صلاة يصليها وحده في بيته أو سوقه، ثم ذكر صلى الله عليه وسلم أن ملائكة الليل والنهار يجتمعون في صلاة الفجر، ثم يقول أبو هريرة رضي الله عنه مستشهدًا لذلك: فاقرءوا إن شئتم: {إِنَّ قُرْآنَ الفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا} [الإسراء: 78]، أي: إن صلاة الفجر تشهدها ملائكة الليل وملائكة النهار.
- قال ابن حجر: أن الصلاة في المسجد جماعة تزيد على الصلاة في البيت وفي السوق جماعة وفرادى، قاله ابن دقيق العيد.
- فيه فضيلة صلاة الفَجر؛ لاختصاص اجتماع الملائكة بها.
- قال ابن باز: ينبغي للمؤمن أن يحرص على المحافظة على الصلاة في جماعة ولو بَعُدت داره لينال هذا الخير العظيم.
- قال النووي في الجمع بين الروايات أن صلاة الجماعة تفضل صلاة الفذ بخمس وعشرين درجة، والأخرى بسبع وعشرين: والجمع بينهما من ثلاثة أوجه: أحدها: أنه لا منافاة فذِكْر القليل لا ينفي الكثير، ومفهوم العدد باطل عند الأصوليين، والثاني: أن يكون أخبر أولًا بالقليل ثم أعلمه الله تعالى بزيادة الفضل فأخبر بها، الثالث: أنه يختلف باختلاف أحوال المصلين والصلاة، وتكون لبعضهم خمس وعشرون، ولبعضهم سبع وعشرون بحسب كمال الصلاة ومحافظته على هيئاتها وخشوعها وكثرة جماعتها وفضلهم وشرف البقعة ونحو ذلك، والله أعلم.