منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «خَيْرُ صُفُوفِ الرِّجَالِ أَوَّلُهَا، وَشَرُّهَا آخِرُهَا، وَخَيْرُ صُفُوفِ النِّسَاءِ آخِرُهَا، وَشَرُّهَا أَوَّلُهَا».
ترجمه
از ابوهُرَیره ـ رضی الله عنه ـ روایت است که گفت: رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ فرمودند: «خَيْرُ صُفُوفِ الرِّجَالِ أَوَّلُهَا، وَشَرُّهَا آخِرُهَا، وَخَيْرُ صُفُوفِ النِّسَاءِ آخِرُهَا، وَشَرُّهَا أَوَّلُهَا»: «بهترین صف مردان اولین آنان است و بدترینش آخرین آنها؛ و بهترین صف زنان آخرین آنهاست و بدترینش اولین آنها».
شرح
پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ خبر داده‌اند که بهترین صف‌های مردان در نماز که بیشترین پاداش و فضیلت را دارد، صف اول آنان است؛ زیرا در صف اول به امام نزدیک‌تر هستند و قرائت او را می‌شنوند و از زنان دورترند. و بدترین صف مردان که کمترین پاداش و فضیلت را دارد و از مطلوب شرع به دور است، صف آخر آنان است. و بهترین صف زنان آخرین صف آنان است، زیرا این برای پوشیده ماندن آنان بهتر است و از مردان و دیدن آنان و قرار گرفتن در معرض فتنه دورتر هستند؛ و بدترین صف زنان صف اول است؛ زیرا به مردان نزدیک‌ترند و در معرض فتنه قرار دارند.
فواید
- تشویق مردان به شتاب در امر طاعات و صفوف اول در نماز.
- جایز بودن نماز خواندن زنان در مسجد به همراه مردان در صف‌های مستقل، اما توام با پوشش و حشمت و عفاف.
- اگر زنان در مسجد جمع شوند صف‌هایی همانند صف مردان خواهند داشت و جدا و پراکنده از هم نماز نمی‌خوانند، بلکه باید در صف‌هایی راست بایستند و جاهای خالی را پر کنند، همانند صفوف مردان.
- بیان اهمیت زیاد شرع به تشویقِ دوری زنان از مردان حتی در محل عبادت.
- برتری مردم بر یکدیگر بر حسب اعمال آنان است.
- نووی می‌گوید: «صف مردان همان روال عادی خود را دارد که همواره بهترینش صف اول است و بدترینش صف آخر؛ اما منظور از صف زنان در این حدیث، صف آن زنانی است که همراه با مردان نماز می‌خوانند، اما اگر جدا نماز می‌خوانند نه همراه با مردان، در این صورت بهترین صف‌های‌شان صف اول است و بدترینش صف آخر».
- نووی می‌گوید: «صف اولی که ستوده شده و فضیلت آن در احادیث آمده و به آن تشویق شده، همان صف اولی است که پس از امام قرار دارد؛ فرقی نمی‌کند که شخص زود بیاید یا دیر؛ و تفاوتی ندارد که در این صف جای خالی کوچک یا بزرگی باشد.
شرح: العربية
أَخْبَرَ النبيُّ صلى الله عليه وسلم أنّ خيرَ صفوف الرجال في الصلاة وأكثرها ثوابًا وفضلًا أولُها؛ لقربهم من الإمام واستماعهم لقراءته وبُعْدِهم من النساء، وشرّها وأقلّها ثوابًا وفضلًا وأبعدها من مطلوب الشرع آخرها، وخير صفوف النساء آخرها؛ لأنه أسترُ لهن، وأبعد من مخالطة الرجال ورؤيتهم والفتنة بهم، وشرها أولها؛ لقربها من الرجال والتعرض للفتنة.
- حث الرجال على المسارعة إلى الطاعات والصفوف الأولى في الصلوات.
- جواز صلاة النساء في المسجد مع الرِّجال في صفوف مستقلة، لكن مع التَّستُّر والحِشْمَة.
- النَّساء إذا اجتمعن في المسجد، فإنهن يَكُنَّ صفوفًا، كصفوف الرِّجال، ولا يتفرقن، بل عليهن التَّراص في الصّف وسدّ الخلل، كما في صفوف الرجال.
- بيان شدة عناية الشرع بالحث بابتعاد النساء عن الرجال حتى في مواطن العبادة.
- تفاضل الناس بحسب أعمالهم.
- قال النووي: أما صفوف الرجال فهي على عمومها، فخيرها أولُها أبدًا، وشرها آخرها أبدًا، أما صفوف النساء فالمراد بالحديث: صفوف النساء اللواتي يصلين مع الرجال، وأما إذا صلين متميزات لا مع الرجال فهن كالرجال؛ خير صفوفهن أولُها وشرُّها آخرُها.
- قال النووي: الصف الأول الممدوح الذي قد وردت الأحاديث بفضله والحث عليه هو الصف الذي يلي الإمام؛ سواء جاء صاحبه متقدِّمًا أو متأخرًا، وسواء تخلله مقصورة ونحوها أم لا.