منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عن عَبْدُ الله بن عمر رضي الله عنهما أن عمر قال -على منبر رسول الله- صلى الله عليه وسلم : "أما بعد، أيها الناس، إنه نزل تحريم الخمر وهي من خمسة: مِنَ العنب، والتمر، والعسل، والحنطة، والشعير. والخمر: مَا خَامَرَ العَقْلَ. ثَلاثٌ وَدِدْتُ أَنَّ رَسُولَ الله صلى الله عليه وسلم كَانَ عَهِدَ إلَيْنَا فِيهَا عَهْداً نَنْتَهِي إلَيْهِ: الجَدُّ، والكَلالَةُ، وأَبْوَابٌ مِنَ الرِّبَا".
ترجمه
از عبدالله بن عمر رضی الله عنهما روایت است که عمر رضى الله عنه بر منبر رسول الله صلى الله عليه وسلم فرمود: اما بعد، ای مردم، حرام بودن مشروب نازل شده است و مشروب از پنج چيز گرفته می شود: از انگور، خرما، عسل، گندم و جو؛ ولی هر چيزی که عقل را مختل کند مشروب است. دوست داشتم رسول الله صلى الله عليه وسلم در سه مورد از ما عهد و پيمان می گرفت تا به آن عمل کنيم و اختلافی نداشته باشيم: مساله ميراث جد و حکم ميراث کسی که هنگام فوتش نه پدر دارد و نه فرزند (کلاله) و برخی از مسايل مربوط به ربا.
شرح
عمر بن خطاب رضی الله عنه در مسجد رسول الله صلی الله علیه وسلم و بر منبر ایشان به ایراد سخنرانی می پردازد و بیان می دارد که: خمر چیزی است که عقل انسان را زایل گرداند. و تنها مخصوص انگور نیست؛ بلکه شراب مست کننده ای که از خرما یا عسل یا گندم ساخته شده باشد، شامل می شود. در ادامه سه مساله را ذکر می کند که در مورد آنها اختلاف داشته اند؛ و آروز می کند ای کاش رسول الله صلی الله علیه وسلم در زمان حیاتش در مورد آنها از ایشان عهد و پیمان می گرفت تا مطابق آن عمل کرده و اختلافی نداشته باشند؛ و آنها عبارتند از: میراث جد و میراث هر مرده ای که نه فرزندی دارد و نه پدری؛ و برخی از مسایل مربوط به ربا؛ الحمدلله حکم این سه مساله معلوم است و این بدان معنا نیست که رسول الله صلی الله علیه وسلم آنها را بیان نکرده است، بلکه رسالت را به تمام و کمال ابلاغ کرده و امانت را ادا نموده و بلکه مواردی را که پنهان بوده و مرتبه ی پایین تری از این مسایل داشته، از جانب الله متعال بیان کرده است؛ اما عمر رضی الله عنه در این موارد از نص صریح و واضحی سخن می گوید که احتمال اجتهاد در آن وجود نداشته باشد.
شرح: العربية
خطب عمر بن الخطاب رضي الله عنه في مسجد رسول الله صلى الله عليه وسلم وعلى منبره هذه الخطبة، وقرر فيها رضي الله عنه أن الخمر ما خامر العقل، فالخمر لا يختص بالعنب، بل حتى الشراب المسكر المصنوع من التمر أو العسل أو الحنطة خمر، وقد ذكر عمر رضي الله عنه في خطبته أن ثلاث مسائل فيها إشكال عندهم، تمنى أن لو كان عهد النبي صلى الله عليه وسلم في هذه الثلاث المسائل عهداً إلى أمته ينتهون إليه فيها، وهي: ميراث الجد، وميراث كل ميت لا ولد له ولا والد، وبعض أبواب الربا، والحمد لله أن الحكم في هذه الثلاث المسائل معلوم، وليس معنى هذا أن النبي صلى الله عليه وسلم لم يبينهن، فقد أتم الرسالة، وأدى الأمانة، وبلغ عن الله ما هو أخفى وأقل شأنا منهن، ولكن عمر رضي الله عنه يريد أن يكون فيها نص صريح واضح لا يحتمل الاجتهاد.
- أن الخمر التي أنزل تحريمها وفهمها الصحابة عند النزول، هي: كل ما خامر العقل، سواء كانت من عنب أو غيره.
- أن العالم مهما بلغ من العلم، فإنه لا يحيط به، ويخفى عليه أشياء.
- المسألة الأولى من المسائل الثلاث توريث الجد مع الإخوة الأشقاء أو لأب، والحكم فيها أن الجد يقوم مقام الأب، فلا يرث الإخوة مع وجود الجد، وهو حكم أبي بكر -رضي الله عنه- وغيره.
- الثانية الكلالة ومعناها الذي يموت، وليس له ولد ولا والد.