منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عن عائشة رضي الله عنها قالت: "كَانَت يَدُ رسُولِ الله -صلَّى الله عليه وسلَّم- اليُمنَى لِطُهُورِهِ وطَعَامِهِ، وكَانَت اليُسْرَى لِخَلاَئِهِ، ومَا كَانَ مِنْ أَذَى". عن حفصة رضي الله عنها "أَنَّ رَسُولَ الله -صلَّى الله عليه وسلَّم- كَانَ يَجْعَلُ يَمِينَهُ لِطَعَامِهِ وَشَرَابِهِ وَثِيَابِهِ، وَيَجْعَلُ يَسَارَهُ لِمَا سِوَى ذَلِك".
ترجمه
از عایشه رضی الله عنه روایت است که می گوید: «دستِ راستِ رسول الله صلى الله عليه وسلم برای وضو گرفتن و غذا خوردن بود و دستِ چپش برای استنجا و دفع آلودگی». و از حفصه رضی الله عنها روایت است که می گوید: «رسول الله صلى الله عليه وسلم دستِ راستش را برای خوردن، آشاميدن و پوشيدنِ لباس استفاده می کرد و دست چپش را در ساير کارها».
شرح
عایشه رضی الله عنها مواردی را بیان می کند که رسول الله صلی الله علیه وسلم آنها را با دست راست و دست چپ خود انجام می داد؛ اینکه رسول الله صلی الله علیه وسلم کارهایی که اذیت و آزار به همراه داشته اند با دست چپ انجام می داد مانند استنجاء (تمیز کردن محل ادرار و مدفوع با آب) و استجمار (تمیز کردن محل ادرار و مدفوع با سنگ و امثال آن) و استنشاق (آب در بینی کردن) و استنثار (بیرون آوردن آب از بینی) و موارد مشابه؛ بنابراین در همه ی مواردی که با اذیت و آزار همراه بوده، دست چپ استفاده می شده و در سایر موارد دست راست مورد استفاده قرار می گرفته است. و این به دلیل گرامی داشتن دست راست بوده، چون راست برتر از چپ می باشد. و این حدیث بیانگر استحباب مقدم داشتن دست راست بر چپ در مواردی است که احترام و بزرگداشت را می طلبد. اینکه ام المومنین عایشه رضی الله عنها می فرماید: «لطهوره» یعنی زمانی که رسول الله صلی الله علیه وسلم وضو می گرفت، از راست آغاز می کرد چنانکه دست راست را قبل از دست چپ و پای راست را قبل از پای چپ می شست؛ اما دو گوش هر دو یک عضو و جزء سر محسوب می شوند؛ و همه با هم مسح می شوند مگر زمانی که توانایی مسح کردن جز با یک دست میسر نباشد؛ در این صورت به سبب ضرورت، از گوش راست آغاز می شود. و اینکه فرمود: «وطَعَامِهِ» یعنی رسول الله صلی الله علیه وسلم با دست راست غذا می خورد. «وكانت يده اليسرى لخلائه» و از دست چپ برای دور کردن آلودگی و پلیدی و مواردی مانند استنجا و برداشتن سنگ برای تمیز کردن محل ادرار و مدفوع استفاده می کرد. «وما كان من أذى» و از دست چپ برای مواردی که اذیت و آزار به همراه داشت مانند تمیز کردن آب دهان و بینی و شپش و موارد مشابه استفاده می کرد. و حدیث حفصه رضی الله عنها تاکید حدیث عایشه رضی الله عنها در بیان استحباب آغاز کردن اموری با دست راست است که اقتضای احترام و بزرگداشت دارند؛ و تاکید مقدم داشتن دست چپ در مواردی است که با اذیت و آزار و پلیدی همراه هستند مانند استنجا و استجمار و موارد مشابه.
شرح: العربية
بيَّنت عائشة رضي الله عنها ، ما كان النبي صلى الله عليه وسلم يستعمل فيه اليمين، وما كان يستعمل فيه اليسار، فذكرت أن الذي يستعمل فيه اليسار ما كان فيه أذى؛ كالاستنجاء، والاستجمار، والاستنشاق، والاستنثار، وما أشبه ذلك، كل ما فيه أذى فإنه تقدم فيه اليسرى، وما سوى ذلك؛ فإنه تقدم فيه اليمنى؛ تكريمًا لها؛ لأن الأيمن أفضل من الأيسر. وهذ الحديث داخل في استحباب تقديم اليمنى فيما من شأنه التكريم فقولها -رضي الله عنها-. قولها: "لطهوره": يعني إذا تطهر يبدأ باليمين، فيبدأ بغسل اليد اليمنى قبل اليسرى، وبغسل الرجل اليمنى قبل اليسرى، وأما الأذنان فإنهما عضوٌ واحدٌ، وهما داخلان في الرأس، فيمسح بهما جميعًا إلا إذا كان لا يستطيع أن يمسح إلا بيد واحدة، فهنا يبدأ بالأذن اليمنى للضرورة. قولها: "وطَعَامِهِ": أي تناوله الطعام. "وكانت يده اليسرى لخلائه": أي لما فيه من استنجاء وتناول أحجار وإزالة أقذار. "وما كان من أذى" كتنحية بصاق ومخاط وقمل ونحوها. وحديث حفصة مؤكد لما سبق من حديث عائشة، الذي جاء في بيان استحباب البداءة باليمين فيما طريقه التكريم، وتقديم اليسار فيما طريقه الأذى والقذر؛ كالاستنجاء والاستجمار وما أشبه ذلك.
- الحديث مؤكد لقاعدة الشريعة: في استحباب البداءة باليمين فيما فيه التكريم، وتقديم اليسار فيما فيه الأذى والقذر.
- اليد اليسرى لا تستعمل إلا في إزالة الخبيث، وكل ما كان لا تكريم فيه.