منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ رضي الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «سَتَكُونُ أَثَرَةٌ وَأُمُورٌ تُنْكِرُونَهَا» قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَا تَأْمُرُنَا؟ قَالَ: «تُؤَدُّونَ الحَقَّ الَّذِي عَلَيْكُمْ، وَتَسْأَلُونَ اللَّهَ الَّذِي لَكُمْ».
ترجمه
از ابن مسعود ـ رضی الله عنه ـ روایت است که پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ فرمود: «تبعیض [و ترجیح دیگران بر شما] و اموری رخ خواهد داد که آن را انکار خواهید کرد». گفتند: یا رسول الله [در آن شرایط] ما را به چه امر می‌کنید؟ فرمود: «حقی را که بر عهدهٔ شماست انجام می‌دهید و آنچه را برای شماست از الله می‌خواهید».
شرح
پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ خبر می‌دهد که والیانی عهده‌دار امور مسلمانان می‌شوند که اموال مسلمانان و دیگر امور دنیای آنان را در اختیار خود می‌گیرند و آن را چنانکه می‌خواهند مصرف می‌کنند و حق مسلمانان را از آنان باز می‌دارند. و در امر دین نیز از آنان چیزهایی سر می‌زند که از منکرات هستند. صحابه ـ رضی الله عنهم ـ پرسیدند که در آن وضعیت چه باید کنند؟ ایشان ـ صلی الله علیه وسلم ـ بیان کردند که اختصاص اموال توسط آنان به خود باعث نشود که آنچه دربارهٔ آنان بر عهدهٔ شماست یعنی سمع و طاعت را انجام ندهید، بلکه صبر کنید و گوش فرا دهید و اطاعت کنید و در امر حکومت با آنان نزاع نکنید و حقی را که از آنِ شماست، از الله بخواهید و اینکه آنان را اصلاح نموده و شر و ظلم آنان را دفع کند.
فواید
- این حدیث از دلایل نبوت پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ است، زیرا دربارهٔ چیزی خبر داده که در امتش رخ خواهد داد و چنانکه خبر داده، رخ داده است.
- جواز خبر دادن از بلایی که قرار است رخ دهد، به شخصی که قرار است با آن روبرو شود؛ تا خود را برای آن آماده نموده و وقتی رخ داد، در برابر آن صابر و محتسب باشد.
- چنگ زدن به کتاب و سنت عامل خروج از فتنه‌ها و اختلافات است.
- ترغیب به شنیدن و اطاعت کردن از والیان در امر معروف و عدم خروج و شورش علیه آنان، حتی اگر ظلمی از سوی آنان رخ دهد.
- بهره بردن از حکمت و پیروی از سنت در دوران فتنه‌ها.
- انسان باید آن حقی را که بر عهدهٔ او و وظیفهٔ اوست انجام دهد، حتی اگر ظلمی علیه او رخ داده باشد.
- این دلیلی است بر قاعدهٔ انتخاب سبک‌ترین شر [از بین دو شر] یا کم‌ترین زیان [از میان دو زیان].
شرح: العربية
أَخْبَرَ النبيُّ صلى الله عليه وسلم أنه سيتولى على المسلمين وُلاةٌ يَستأثِرون بأموال المسلمين وغيرِها مِن أمور الدنيا، يَصْرِفُونها كما شاؤوا ويمنعون المسلمين حقَّهم فيها. وسيكون منهم في الدِّين أمورٌ تُنْكَر. فسَألَ الصحابةُ رضي الله عنهم: ماذا يفعلون في تلك الحال؟ فأخبرهم صلى الله عليه وسلم أنه لا يمنعكم انفرادُهم بالمال أنْ تَمْنَعوا ما يجب عليكم نحوَهم من السمع والطاعة، بل اصبروا واسمعوا وأطيعوا ولا تنازعوهم الأمر، واسألوا الحق الذي لكم من الله، وأن يُصلحَهم ويَدفعَ شرَّهم وظلمَهم.
- الحديثُ من دلائل نبوَّتِه صلى الله عليه وسلم حيث أخبر بما سيكون في أمته فوقع كما أخبر.
- جوازُ إعلام المُبتلى بما يُتَوَقَع له من البلاء؛ لِيُوَطِّنَ نفسَه فإذا أتاه كان صابرًا محتسبًا.
- الاعتصام بالكتاب والسنة مخرج من الفتن والاختلاف.
- الحث على السمع والطاعة لولاة الأمور بالمعروف، وعدم الخروج عليهم، وإنْ وقع منهم ظلم.
- استعمال الحكمة واتباع السنة في زمن الفتن.
- على الإنسان القيام بالحق الذي عليه وإنْ حَصَل عليه شيء من الظلم.
- فيه دليلٌ على القاعدة: يختار أهون الشرين أو أخف الضررين.