منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عن عبد الله بن عمرو رضي الله عنهما قال: أقبَلَ رجل إلى نبي الله صلى الله عليه وسلم فقال: أُبَايِعُكَ على الهجرة والجهاد أَبْتَغِي الأجر من الله تعالى قال: «فَهَل لَكَ من وَالِدَيك أحد حيٌّ؟» قال: نعم، بل كلاهما، قال: «فتبتغي الأجر من الله تعالى؟» قال: نعم، قال: «فَارْجِع إلى وَالِدَيك، فَأَحْسِن صُحْبَتَهُمَا». وفي رواية لهما: جاء رجل إلى النبي صلى الله عليه وسلم فاستأذنه في الجهاد، فقال: «أَحَيٌّ والداك؟»، قال: نعم، قال: «فَفِيهِمَا فجاهد».
ترجمه
از عبدالله بن عمرو رضی الله عنهما روایت است که می گوید: مردی نزد رسول الله صلى الله عليه وسلم آمد و گفت: برای کسب اجر و پاداش از الله متعال، بر هجرت و جهاد با شما پيمان می بندم. رسول الله صلى الله عليه وسلم فرمود: «فَهَل لَكَ من وَالِدَيك أَحَدٌ حيٌّ؟»: «آيا پدر يا مادرت زنده اند؟» پاسخ داد: آری؛ هر دوی آنها زنده اند. رسول الله صلى الله عليه وسلم پرسيد: «فَتَبْتَغِي الأَجْرَ مِنَ اللَّه تعالى؟»: «و اجر و ثواب الله متعال را می طلبی؟». گفت: بله. رسول الله صلى الله عليه وسلم فرمود: «فَارْجعْ إِلى والدِيْك، فَأَحْسِنْ صُحْبتَهُما»: «پس نزد پدر و مادرت برگرد و رفتار نيک و پسنديده ای با آنان داشته باش». و در روایتی آمده است: مردی نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم آمد و برای شرکت در جهاد اجازه خواست؟ که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: «أَحَيٌّ والداك؟»: «آیا پدر و مادرت زنده اند؟». وی گفت: بله؛ فرمود: «ففِيهِما فَجاهِدْ»: «در خدمت آنها جهاد کن [جهاد تو خدمت به ایشان است]».
شرح
مردی نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم آمده و از اشتیاق و محبت خود به شرکت در جهاد و هجرت در راه الله می گوید درحالی که پدر و مادرش زنده هستند؛ و در روایت ابوداود آمده که آنها به سبب ترس از دست دادن فرزندشان گریه می کردند. چنین بود که رسول الله صلی الله علیه وسلم از وی پرسید: آیا یکی از پدر و مادرت زنده هستند؟ وی گفت: بله، هردوی آنها زنده اند. فرمود: در پیِ اجر و پاداش الهی هستی؟ وی گفت: بله؛ فرمود: نزد پدر و مادرت بازگرد و رفتار نيک و پسنديده ای با آنان داشته باش. و در روایت ابوداود آمده است: «ارْجِعْ عَلَيْهِمَا فَأَضْحِكْهُمَا كَمَا أَبْكَيْتَهُمَا»: «نزد آنها بازگرد و چنانکه سبب گریه ی آنها شدی، سبب خنده و شادی آنها باش». و به این ترتیب رسول الله صلی الله علیه وسلم وی را متوجه امری نمود که در حق او سزاوارتر و واجب تر است؛ یعنی بازگشتن نزد پدر و مادر و رفتار نيک و پسنديده با آنان. خدمت به پدر و مادر و کسب رضایت آنها و اطاعت از ایشان، مصداق جهاد با نفس است. چنانکه در روایت بخاری و مسلم آمده است: «در خدمت آنها جهاد کن». و در روایت دیگری به این مساله تصریح شده که نیکی به پدر و مادر و اطاعت از آنها برتر از جهاد در راه الله است چنانکه در روایت ابن عمر رضی الله عنهما آمده که مردی نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم آمد و از ایشان در مورد برترین اعمال سوال نمود که رسول الله صلی الله علیه وسلم در پاسخ به نماز اشاره کرد. آن شخص گفت: بعد از آن چه؟ فرمود: جهاد؛ آن شخص گفت: پدر و مادرم زنده هستند؛ رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: نیکی تو به پدر و مادرت بهتر است. این روایت را ابن حبان تخریج نموده که برتری نیکی به پدر و مادر بر جهاد را می رساند مگر زمانی که جهاد فرض عین باشد که در این صورت جهاد بر اطاعت از آنها ترجیح دارد.
شرح: العربية
جاء رجل إلى النبي صلى الله عليه وسلم يخبره برغبته وحبه للجهاد والهجرة في سبيل الله تعالى ، وكان هذا الرجل قد ترك خلفه والداه، وجاء في رواية أبي داود : " يبكيان "، خوفا عليه من الهلاك، فسأله النبي صلى الله عليه وسلم :" هل لك من والديك أحد حيٌّ؟" قال: نعم، بل كلاهما، قال: "فتبتغي الأجر من الله تعالى؟" قال: نعم، قال: "فارجع إلى والديك، فأحسن صُحْبتهما"، وفي رواية أبي داود: "ارجع عليهما فأضحكهما كما أبكيتهما". فرده النبي صلى الله عليه وسلم لما هو أولى وأوجب في حقه، وهو الرجوع إلى والديه وأن يحسن صحبتهما، فإن ذلك من مجاهدة النفس في القيام بخدمتهما وإرضائهما وطاعتهما، كما جاء في رواية البخاري ومسلم: " ففيهما فجاهد". وقد صرح في حديث آخر بأن بر الوالدين وطاعتهما والإحسان إليهم أفضل من الجهاد في سبيل الله كما جاء في رواية عن ابن عمر رضي الله عنهما قال: جاء رجل إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم فسأله عن أفضل الأعمال فقال: "الصلاة" قال: ثم مه: قال: "الجهاد" قال: فإن لي والدين، فقال: "برك بوالديك خير" أخرجه ابن حبان، فقد دل هذا الحديث على أن بر الوالدين أفضل من الجهاد، إلا إذا كان الجهاد فرض عين، فإنه يُقدم على طاعتهما؛ لتعينه.
- وجوب الهجرة والجهاد.
- بر الوالدين من أوجب الواجبات.
- لا يجوز الجهاد إلا بإذن الأبوين؛ لأمره -صلى الله عليه وسلم- برجوعه إلى والديه وأخذ إذنهما، كما في رواية أبي داود: "ارجع فاستأذنهما، فإن أذنا لك فجاهد، وإلا فبرهما".
- تقديم بر الوالدين على فروض الكفاية والتطوع.
- المستشار مؤتمن؛ فينبغي أن يشير بالنصيحة المحضة.
- يجوز للمكلف أن يستفصل عن الأفضل من أعمال الطاعة؛ ليعمل به.
- فضل بر الوالدين، وتعظيم حقهما، وكثرة الثواب على برهما.
- إذا كان المسلم يستطيع المحافظة على دينه وتقواه مع بر أبويه فهذا حسن، ومن لم يستطع إلا بالفرار بدينه قدم دينه كما صنع السابقون الأولون من المهاجرين.