مَا مِنْ يَوْمٍ يُصْبِحُ العِبَادُ فِيهِ إِلَّا مَلَكَانِ يَنْزِلاَنِ، فَيَقُولُ أَحَدُهُمَا: اللَّهُمَّ أَعْطِ مُنْفِقًا خَلَفًا، وَيَقُولُ الآخَرُ: اللَّهُمَّ أَعْطِ مُمْسِكًا تَلَفًا»: «هیچ روزی نیست که بندگان صبح کنند مگر آنکه دو فرشته نازل می‌شوند که یکی از آن‌دو می‌گوید: خداوندا، انفاق‌کننده را جایگزین عطا کن؛ و دیگری می‌گوید: خدایا آنکه دستش را از انفاق ‌نگه‌ داشته است، اتلاف و از بین رفتن مال عطا بفرما

متن عربی

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَا مِنْ يَوْمٍ يُصْبِحُ العِبَادُ فِيهِ إِلَّا مَلَكَانِ يَنْزِلاَنِ، فَيَقُولُ أَحَدُهُمَا: اللَّهُمَّ أَعْطِ مُنْفِقًا خَلَفًا، وَيَقُولُ الآخَرُ: اللَّهُمَّ أَعْطِ مُمْسِكًا تَلَفًا».

ترجمه

از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که پیامبر صلی‌‌الله‌علیه‌وسلم فرمودند: «مَا مِنْ يَوْمٍ يُصْبِحُ العِبَادُ فِيهِ إِلَّا مَلَكَانِ يَنْزِلاَنِ، فَيَقُولُ أَحَدُهُمَا: اللَّهُمَّ أَعْطِ مُنْفِقًا خَلَفًا، وَيَقُولُ الآخَرُ: اللَّهُمَّ أَعْطِ مُمْسِكًا تَلَفًا»: «هیچ روزی نیست که بندگان صبح کنند مگر آنکه دو فرشته نازل می‌شوند که یکی از آن‌دو می‌گوید: خداوندا، انفاق‌کننده را جایگزین عطا کن؛ و دیگری می‌گوید: خدایا آنکه دستش را از انفاق ‌نگه‌ داشته است، اتلاف و از بین رفتن مال عطا بفرما».

شرح

پیامبر صلی‌‌الله‌علیه‌وسلم خبر داده‌ است که: هر روزی که خورشید در آن طلوع می‌کند، دو فرشته نازل می‌شوند و ندا می‌دهند؛ یکی از آنها می‌گوید: بارالها، کسی که در طاعات و برای خانواده و مهمان و کارهای نیک مستحب خرج و هزینه می‌کند، جایگزینی بهتر از انفاقش عطا بفرما و به او برکت عنایت کن. و دیگری می‌گوید: بارالها کسی که از انفاق خودداری می‌کند، اتلاف مال عنایت بفرما؛ و مالی که آن را از مستحقش بازداشته است، از بین ببر.

فواید

• جایز بودن دعا مبنی بر عِوَض بیشتر برای فرد بخشنده و اینکه بهتر از آنچه انفاق نموده، برایش جایگزین شود؛ و جایز بودن دعا علیه بخیل تا آن مالش که در آن بخل ورزیده و از انفاقش در آنچه خداوند واجب نموده خودداری کرده است، از بین برود.
• دعای خیر و برکتِ ملائکه برای مؤمنان نیکوکاری که انفاق می‌کنند و اینکه دعای آنان مستجاب است.
• تشویق به انفاق در واجبات و مستحبات مانند خرج و هزینه‌کردن برای خانواده و صلهٔ رحم و دیگر ابواب خیر.
• بیان فضل و برتری کسی که در راه‌های خیر خرج می‌کند و اینکه سرانجام خداوند برای او جایگزین عطا می‌کند. الله تعالی می‌فرماید: {وَمَا أَنفَقْتُم مِّن شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ} [سبأ: ۳۹] (و هرچه انفاق کردید پس او عوضش را می‌دهد و او بهترین روزی‌دهندگان است).
• این دعا برای بخیلی است که از پرداخت هزینه‌های واجب خودداری می‌کند، اما کسی که انفاق مستحب نکند، شامل این دعا نیست؛ زیرا چنین کسی مستحق این دعا نیست.
• تحریم بخل و آزمندی.

موضوع‌ها

• فقه و اصول
• فقه عبادات
• زكات
• صدقهٔ مستحب