منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عن أبي هريرة رضي الله عنه مرفوعاً: «العَجْمَاءُ جُبَارٌ، والبئر جُبارٌ، وَالمَعْدِنُ جُبارٌ، وفي الرِّكَازِ الْخُمْسُ».
ترجمه
از ابو هريره رضی الله عنه روايت است كه رسول الله صلى الله عليه وسلم فرمودند: «الْعَجْمَاءُ جُبَارٌ، وَالْبِئْرُ جُبَارٌ، وَالْمَعْدِنُ جُبَارٌ، وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ»: «آنچه حيوانی تلف كند، صاحب حیوان ضامن آن نیست. و کارگر چاه که در آن بیفتد و جان خود را از دست بدهد، کسی در قبال آن ضامن نیست و کسی که در معدن کار می کند و جان خود را در آن از دست می دهد، کسی ضامن آن نیست. و در گنج هایی که پیدا می شود، خمس وجود دارد».
شرح
ابوهریره رضی الله عنه از رسول الله صلی الله علیه وسلم در مورد حکم ضمانت در برابر چیزی که در اثر عمل حیوانی یا افتادن در چاه یا در معدن، تلف یا ناقص شده خبر می دهد؛ چنانکه رسول الله صلی الله علیه وسلم بیان می دارد چیزی که در اثر عمل حیوانی تلف یا ناقص گردد، هیچکس ضامن آن نیست. همچنین آنچه به سبب افتادن در چاه تلف یا ناقص شود، مانند سقوط کسی در چاه و جان دادن وی، هیچکس در برابر آن ضامن نیست. و همچنین در مورد معدن؛ چون حیوان و چاه و معدن را نمی توان ضامن این موارد دانست، چنانکه صاحب این موارد در صورت عدم تعدی و تجاوز یا کوتاهی، ضامن نیست. سپس ذکر می کند که هرکس گنجی به مقدار کم یا زیاد پیدا کرد، باید خمس آن را پرداخت کند چون بدون هیچ رنج و سختی آن را به دست آورده و باقیمانده از آنِ او می باشد.
شرح: العربية
يخبر أبو هريرة رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم عن حكم ضمان التلف أو النقص الحاصل بفعل البهيمة أو بنزول البئر أو المعدن، حيث بين -عليه الصلاة والسلام- أن ما حصل من تلف أو نقص بفعل البهيمة فلا ضمان فيه على أحد، وكذلك ما حصل من تلف أو نقص بالبئر ينزل فيه الرجل فيهلك، أو المَعْدِنُ ينزل فيه فيهلك؛ لأن البهيمة والبئر والمعدن لا يمكن إحالة الضمان عليها، ولا على مالكها إذا لم يحصل منه اعتداء أو تفريط، ثم ذكر أن من وجد كنزًا قليلًا أو كثيرًا فعليه إخراج خمسه؛ لأنه حصله بلا كُلْفَةٍ ولا تعب، والباقي له.
- جناية البهيمة هَدَرٌ ؛ لأنها ليست أهلا للتضمين، إلا أن يكون حصل من مالكها اعتداء أو تفريط.
- لا ضمان على صاحب البئر أو المَعْدِن فيما تلف فيه، إلا إذا حصل منه تعدٍّ كأن يحفرها في الطريق أو تفريط.
- أنه يجب إخراج الخُمْس مما وجد من الكنوز، قليلا كان الموجود، أو كثيرًا.
- أن الرِّكَازِ ملك لواجده ولا يلزمه تعريفه.
- وجوب إخراج خمس الركاز فورًا.