منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عن عمر بن الخطاب رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : «إذا أقبل الليل من هَهُنا، وأَدْبَرَالنهار من ههنا، فقد أفطر الصائم».
ترجمه
از عمر بن خطاب رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «إِذَا أقْبَلَ اللَّيْلُ مِنْ ههُنَا، وَأدْبَرَ النَّهارُ مِنْ هَهُنَا، فَقَدْ أفْطَر الصَّائِمُ»: «هرگاه شب از اين سمت - يعنی از سوی مشرق - نمايان شد و روز از اين طرف - يعنی از سمتِ مغرب - رفت، روزه دار بايد افطار کند».
شرح
وقت روزه ی شرعی از طلوع فجر تا غروب خورشید می باشد؛ به همین دلیل رسول الله صلی الله علیه وسلم به امتش بیان می کند که: هرگاه شب از سمت مشرق روی آورد و روز با غروب خورشید از طرف مغرب رفت، روزه دار وارد وقت افطار می شود که تاخیر کردن در آن شایسته نیست. بلکه تاخیر کردن در افطار کار نادرستی است و باید به محض وارد شدن وقت افطار، افطار کند تا مطابق با شریعت عمل نموده و اطاعت و فرمانبرداری کرده باشد؛ و تمایز موجود بین اوقات عبادت و سایر اوقات را رعایت کند؛ همچنین حق نفس را مد نظر داشته و آن را از حقش که بهره مندی از امور مباح است، محروم نگرداند. اما اینکه می فرماید: «فَقَدْ أفْطَر الصَّائِمُ» احتمال دو معنا را دارد: 1- یا به این معناست که با وارد شدن وقت افطار، حکما روزه اش باز می شود هرچند چیزی نخورد؛ و تشویق مذکور در برخی احادیث به معنای تشویق به افطار کردن به صورت حسی برای مطابقت با معنای شرعی آن می باشد. 2- یا اینکه به این معناست: وقت افطار وارد شده و به شتاب کردن در افطار در وقت خودش تشویق می کند. و این معنا به صواب نزدیک تر است چنانکه روایت احمد در مسند (19413) موید آن می باشد: «فَقَدْ حَلَّ الْإِفْطَارُ»: «افطار کردن حلال می شود».
شرح: العربية
وقت الصيام الشرعي من طلوع الفجر إلى غروب الشمس. ولذا، فقد أفاد النبي صلى الله عليه وسلم أمته: أنه إذا أقبل الليل من قِبل المشرق، وأدبر النهار من قِبل المغرب -بغروب الشمس، كما في رواية: (إِذَا أَقْبَلَ اللَّيْلُ مِنْ هَا هُنَا، وَأَدْبَرَ النَّهَارُ مِنْ هَا هُنَا، وَغَرَبَتِ الشَّمْسُ فَقَدْ أَفْطَرَ الصَّائِمُ)- فقد دخل الصائم في وقت الإفطار الذي لا ينبغي له تأخيره عنه، بل يُعاب بذلك، امتثالاً لأمر الشارع، وتحقيقًا للطاعة، وتمييزًا لوقت العبادة عن غيره، وإعطاء للنفس حقها، من مُتَعِ الحياة المباحة. قوله: "فقد أفطر الصائم" يحتمل معنيين: أ- إما أنه أفطر حكماً بدخول الإفطار ولو لم يتناول مفطراً، ويكون الحث على تعجيل الفطر في بعض الأحاديث معناه الحث على فعل الإفطار حسًّا ليوافق المعنى الشرعي. ب- وإما أن يكون المعنى : دخل في وقت الإفطار ويكون الحث على تعجيل الفطر على بابه وهذا أولى، ويؤيده رواية البخاري "فقد حلَّ الإفطار".
- دخول وقت الإفطار بغروب الشمس، وإن كان ضياء النهار باقيًا.
- استحباب تعجيل الفطر، إذا تحقق غروب الشمس.
- لابد من وجود إقبال الليل الذي يقارنه إدبار النهار للإفطار، أما لو وقعت الظلمة لسبب يندر وقوعه فإنه لا يكون مفطراً بذلك.