منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عَنْ أَبي مَسْعُودٍ رضي الله عنه قَالَ: قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ مِمَّا أَدْرَكَ النَّاسُ مِنْ كَلاَمِ النُّبُوَّةِ الأُولَى: إِذَا لَمْ تَسْتَحْيِ فَاصْنَعْ مَا شِئْتَ».
ترجمه
از ابومسعود رضی الله عنه روایت است که پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمودند: «إِنَّ مِمَّا أَدْرَكَ النَّاسُ مِنْ كَلاَمِ النُّبُوَّةِ الأُولَى: إِذَا لَمْ تَسْتَحْيِ فَاصْنَعْ مَا شِئْتَ»: «یکی از مواردی که مردم از سخنان پیامبران گذشته به خاطر سپرده و دریافتند این است که: چون حیا نداشتی، هرچه می‌خواهی انجام بده».
شرح
پیامبر صلی الله علیه وسلم خبر داده‌اند که: از جمله وصیت‌هایی که در توصیهٔ پیامبران پیشین آمده و مردم قرن به قرن میان خود نقل کرده و به ارث برده‌اند تا آنکه به ابتدای این امت رسیده، آن است که بنگر قصد انجام چه کاری را داری؟ اگر کاری است که شرم‌آور نیست و برایش خجالت نمی‌کشی، انجامش بده؛ و اگر باعث خجالت بود انجامش نده؛ زیرا مانع انجام هر کار زشتی حیاست و اگر حیایی نباشد، انسان وارد هر فحشا و منکری می‌شود.
فواید
- حیا اصل هر اخلاق نیک است.
- حیا یکی از صفات پیامبران علیهم السلام است و از جمله اموری که از آنان نقل شده است.
- حیا همان صفتی است که باعث می‌شود مسلمان کاری را انجام دهد که باعث زیبایی و آراستگی اوست؛ و با وجود آن هر چیزی را ترک می‌کند که باعث زشتی و پلیدی و ننگ می‌شود.
- نووی می‌گوید: «اینجا امر برای اباحه است، یعنی چون خواستی کاری را انجام دهی، اگر کاری بود که در صورت انجامش از الله و از مردم شرم نخواهی کرد انجامش بده، وگرنه انجامش نده؛ و مدار اسلام بر همین است. توضیح آن از این قرار است که آنچه به آن امر شده، واجب یا مستحب است که ترکش هم شرم‌آور است و آنچه مورد نهی است حرام و مکروه است که انجامش موجب شرم است، اما آنچه مباح است برای انجام و ترکش حیا جایز است، بنابراین حدیث مذکور همهٔ احکام پنجگانه را در خود دارد. برخی هم گفته‌اند: امری که در اینجا وارد شده، امر تهدیدی است، به این معنا که: اگر حیا نداری هرچه دلت می‌خواهد انجام بده؛ زیرا خداوند برای آن تو را مجازات خواهد کرد؛ و گفته شده: این امر به معنای خبر است، یعنی کسی که حیا ندارد، هر کاری می‌خواهد انجام می‌دهد.
شرح: العربية
أَخْبَرَ النبيُّ صلى الله عليه وسلم أنَّ مما جاء فيه الوصية عن الأنبياء المتقدِّمين، وتَدَاوَلَه الناس بينهم وتوارثوه عنهم قرنًا بعد قرن، حتى وصل إلى أوّل هذه الأمة، انظر إلى ما تريد أنْ تَفعلَه، فإنْ كان ممّا لا يُستَحى منه فافعله، وإنْ كان ممّا يُستَحى منه فَدَعْه؛ فإنَّ المانع مِن فِعْل القبائح هو الحياء، فمَن لم يكن له حياءٌ، انْهَمَك في كلّ فَحْشاء ومُنكر.
- الحياء أصل الأخلاق الكريمة.
- الحياء صفة من صفات الأنبياء عليهم السلام، وهو من المأثور عنهم.
- الحياء هو الذي يجعل المرء المسلم يفعل ما يُجَمِّلُ ويَزِيْن، ويَترك ما يُدّنِّس ويَشَيْن.
- قال النووي: الأمر فيه للإباحة، أي: إذا أردت فعل شيء فإن كان مما لا تستحي إذا فعلتَه من الله ولا من الناس فافعله، وإلا فلا، وعلى هذا مدار الإسلام، وتوجيه ذلك أنَّ المأمورَ به الواجب والمندوب يُستحيَى مِن تَرْكِه، والمنهي عنه الحرام والمكروه يُستحيى من فعله، وأما المباح فالحياء من فعله جائز، وكذا مِن تركه، فتضمن الحديث الأحكام الخمسة، وقيل: هو أمرُ تهديد، ومعناه: إذا نُزِع مِنك الحياء فافعل ما شئت؛ فإنّ الله مجازيك عليه، وقيل: هو أمرٌ بمعنى الخبر، أي: مَن لا يَستحيي يَصنع ما أراد.