منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عن الْأَغَرِّ رضي الله عنه، وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ تُوبُوا إِلَى اللهِ، فَإِنِّي أَتُوبُ فِي الْيَوْمِ إِلَيْهِ مِائَةَ مَرَّةٍ».
ترجمه
از اَغَرّ رضی الله عنه که از اصحاب پیامبر صلی الله علیه و سلم بود، روایت است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و سلم فرمودند: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ تُوبُوا إِلَى اللهِ، فَإِنِّي أَتُوبُ فِي الْيَوْمِ إِلَيْهِ مِائَةَ مَرَّةٍ». یعنی: «ای مردم، به سوی الله توبه کنید، زیرا من روزی صد بار به درگاه او توبه می‌کنم».
شرح
پیامبر صلی الله علیه و سلم مردم را به بسیار توبه کردن و استغفار امر می‌کنند، و از خودشان خبر می‌دهند که ایشان در روز بیش از صد بار به درگاه خداوند متعال توبه و استغفار می‌کنند، در حالی که گناهان گذشته و آیندهٔ ایشان آمرزیده شده است. و در این کار، کمال فروتنی و بندگی برای خداوند جل و علا وجود دارد.
فواید
- هر کسی - مرتبه و درجهٔ ایمانش هر چه باشد - نیازمند بازگشت به سوی خداوند تبارک و تعالی و کامل کردن خود با توبه است، و اینکه هیچ‌کس از کوتاهی در ادای حق خداوند تبارک و تعالی به دور نیست: {وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ} (و ای مؤمنان همگی به سوی الله توبه کنید).
- توبه، عام است، خواه از انجام محرمات و گناهان باشد یا از کوتاهی در انجام واجبات.
- اخلاص در توبه، شرط پذیرش آن است. پس هر کس گناهی را برای غیر خدا ترک کند، توبه‌کار محسوب نمی‌شود.
- نووی گفته است: توبه سه شرط دارد: اینکه از گناه دست بکشد، و اینکه از انجام آن پشیمان شود، و اینکه عزم قاطع کند که هرگز به مانند آن بازنگردد. و اگر گناه مربوط به انسانی دیگر باشد، شرط چهارمی دارد و آن: بازگرداندن حق ستانده شده به صاحبش، یا طلب حلالیت از اوست.
- تذکر به اینکه استغفار پیامبر صلی الله علیه و سلم لزوماً برای گناهانی که ایشان مرتکب شده باشند، نیست، بلکه به خاطر کمال بندگی و تعلق خاطر ایشان به ذکر خداوند سبحان، و درک عظمت حق الهی و کوتاهی بنده - هر چقدر هم عمل کند - در شکر نعمت‌های اوست، و از باب تشریع (پایه‌گذاری سنت) برای امت پس از خودشان، و حکمت‌های دیگری از این قبیل است.
شرح: العربية
يَأْمُرُ النبيُّ صلى الله عليه وسلم الناسَ بالإكثار مِن التوبة والاستغفار، ويُخْبِرُ عن نفسه أنه يتوب إلى الله تعالى ويستغفره في اليوم أكثر من مائة مرة، وقد غُفِر له ما تقدم من ذنبه وما تأخر، وفي ذلك كمال الذُّلِّ والتعبد لله جل وعلا.
- كلُّ أحدٍ مهما كانت مرتبته ودرجته في الإيمان، فإنَّه يحتاج إلى الرجوع إلى الله تبارك وتعالى، وتكميل نفسه بالتوبة، وأنَّ كلَّ أحدٍ لا يخلو من تقصيرٍ في القيام بحقِّ الله تبارك وتعالى: (وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ).
- التوبة عامة سواء من فعل المحرّمات والذنوب أو من التقصير في فعل الواجبات.
- الإخلاص في التوبة شرط في قبولها، فمن ترك ذنبًا لغير الله لا يكون تائبًا.
- قال النووي: للتوبة ثلاثة شروط: أن يُقْلِع عن المعصية، وأن يَندم على فعلها، وأن يَعزم عزمًا جازمًا ألَّا يعود إلى مثلها أبدًا، فإن كانت المعصية تتعلق بآدمي فلها شرط رابع، وهو: رَدُّ الظلامة إلى صاحبها، أو تحصيل البراءة منه.
- التنبيه على أن استغفار النبي صلى الله عليه وسلم لا يلزم أن يكون لذنوب ارتكبها، ولكن ذلك لكمال عبوديته وتعلقه بذكره سبحانه، واستشعاره عظم حق الله تعالى وتقصير العبد مهما عمل في شكر نعمه، وهو من باب التشريع للأمة من بعده، إلى غير ذلك من الحكم.