بنی‌اسرائیل را پیامبرانشان سیاست (و رهبری) می‌کردند؛ هرگاه پیامبری از دنیا می‌رفت، پیامبری دیگر جانشین او می‌شد. و همانا پس از من پیامبری نیست، و به زودی جانشینانی خواهند بود و تعدادشان زیاد خواهد شد

متن عربی

عَنْ أَبِي حَازِمٍ قَالَ: قَاعَدْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ رضي الله عنه خَمْسَ سِنِينَ، فَسَمِعْتُهُ يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ: «كَانَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ تَسُوسُهُمُ الأَنْبِيَاءُ، كُلَّمَا هَلَكَ نَبِيٌّ خَلَفَهُ نَبِيٌّ، وَإِنَّهُ لاَ نَبِيَّ بَعْدِي، وَسَيَكُونُ خُلَفَاءُ فَيَكْثُرُونَ» قَالُوا: فَمَا تَأْمُرُنَا؟ قَالَ: «فُوا بِبَيْعَةِ الأَوَّلِ فَالأَوَّلِ، أَعْطُوهُمْ حَقَّهُمْ، فَإِنَّ اللَّهَ سَائِلُهُمْ عَمَّا اسْتَرْعَاهُمْ».

ترجمه

از ابوحازم روایت است که گفت: پنج سال با ابوهریره رضی الله عنه همنشینی کردم و از او شنیدم که از پیامبر صلی الله علیه و سلم حدیث می‌گفت، که فرمودند: «كَانَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ تَسُوسُهُمُ الأَنْبِيَاءُ، كُلَّمَا هَلَكَ نَبِيٌّ خَلَفَهُ نَبِيٌّ، وَإِنَّهُ لاَ نَبِيَّ بَعْدِي، وَسَيَكُونُ خُلَفَاءُ فَيَكْثُرُونَ» قَالُوا: فَمَا تَأْمُرُنَا؟ قَالَ: «فُوا بِبَيْعَةِ الأَوَّلِ فَالأَوَّلِ، أَعْطُوهُمْ حَقَّهُمْ، فَإِنَّ اللَّهَ سَائِلُهُمْ عَمَّا اسْتَرْعَاهُمْ». یعنی: «بنی‌اسرائیل را پیامبرانشان سیاست (و رهبری) می‌کردند؛ هرگاه پیامبری از دنیا می‌رفت، پیامبری دیگر جانشین او می‌شد. و همانا پس از من پیامبری نیست، و به زودی جانشینانی خواهند بود و تعدادشان زیاد خواهد شد» گفتند: پس به ما چه دستوری می‌دهید؟ فرمودند: «به بیعتِ اولی و سپس اولی وفا کنید، حقشان را به آنان بدهید، زیرا خداوند از آنان دربارهٔ آنچه به آنان سپرده است، سؤال خواهد کرد».

شرح

پیامبر صلی الله علیه و سلم خبر داده‌اند که بنی‌اسرائیل را پیامبرانشان رهبری می‌کردند و امورشان را بر عهده می‌گرفتند، همان‌گونه که امیران و والیان با رعیت رفتار می‌کنند. و هرگاه در میانشان فسادی پدیدار می‌شد، خداوند برایشان پیامبری می‌فرستاد تا امورشان را به سامان آورد و احکامی را که تغییر داده بودند، بزداید. و همانا پس از من پیامبری نیست تا کاری را که آنان می‌کردند، انجام دهد، و به زودی پس از من جانشینانی خواهند بود که تعدادشان زیاد خواهد شد و میانشان درگیری و اختلاف رخ خواهد داد. پس اصحاب رضی الله عنهم از رسول خدا صلی الله علیه و سلم پرسیدند: پس به ما چه دستوری می‌دهید؟ پس فرمودند: هرگاه پس از خلیفه‌ای، با خلیفه‌ای دیگر بیعت شد، بیعت اولی صحیح است و وفا به آن واجب است، و بیعت دومی باطل است و طلب کردن آن بر او حرام است. و حقشان را به آنان بدهید، و از آنان اطاعت کنید و با شنیدن و فرمانبرداری در غیر از گناه، با آنان رفتار کنید، زیرا خداوند از آنان دربارهٔ آنچه با شما می‌کنند، سؤال و محاسبه خواهد کرد.

فواید

• رعیت ناگزیر از داشتن پیامبر یا خلیفه‌ای است که امورشان را برپا دارد و آنان را بر راه راست بدارد.
• همانا پس از پیامبر ما محمد صلی الله علیه و سلم، پیامبری نیست.
• هشدار نسبت به خروج بر کسی که ولایتش از راه شرعی ثابت شده است.
• عقد بیعت برای دو خلیفه در یک زمان جایز نیست.
• بزرگیِ مسئولیت امام، زیرا خداوند متعال از او دربارهٔ رعیتش سؤال خواهد کرد.
• ابن حجر گفته است: [در این حدیث] مقدم داشتن امر دین بر امر دنیا [آمده است]؛ زیرا پیامبر صلی الله علیه و سلم به ادای حق حاکم امر کردند، به دلیل آنچه در آن از برافراشتن کلمهٔ دین و جلوگیری از فتنه و شر وجود دارد؛ و به تأخیر انداختن مطالبهٔ حق [رعیت]، آن را ساقط نمی‌کند، و خداوند به او وعده داده است که حقش را بازمی‌ستاند و به طور کامل به او می‌دهد، هرچند در سرای آخرت باشد.
• این حدیث، علامتی از علامات نبوت ایشان صلی الله علیه و سلم است، چرا که پس از ایشان تعداد خلفا زیاد شد و نیکوکاران و بدکارانشان پی در پی بر امت حاکم شدند.

موضوع‌ها

• سيرت و تاريخ
• تاریخ
• داستان‌ها و رخدادهاى امت‌هاى پيشين