منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عن جابِر بن عبد الله رضي الله عنهما قال: «جاء رجل والنبي صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ الناس يوم الجمعة، فقال: صليت يا فلان؟ قال: لا، قال: قم فاركع ركعتين، -وفي رواية: فصل ركعتين-».
ترجمه
از جابر بن عبد الله رضی الله عنهما روایت است که می گويد: رسول الله صلی الله علیه وسلم روز جمعه در حال ایراد خطبه بود که مردی آمد؛ به او فرمود: «أَصَلَّيْتَ يَا فُلانُ»: «ای فلانی، آيا نماز خوانده ای؟» گفت: خير. رسول الله صلى الله عليه وسلم فرمود: «قُمْ فَارْكَعْ رَكْعَتَيْنِ»: «برخيز و دو ركعت نماز بخوان». و در روایتی آمده است: «فَصَلِّ رَكْعَتَيْنِ»: «دو رکعت نماز بخوان».
شرح
سُلَيْک غَطَفَانِی درحالی وارد مسجد پیامبر می شود که رسول الله صلی الله علیه وسلم مشغول ایراد خطبه است؛ پس می نشیند تا به خطبه گوش دهد و نماز تحیة المسجد را نمی خواند. یا به حکم آن جاهل است و یا گمان می کند شنیدن خطبه مهمتر است؛ اما خطبه خواندن رسول الله صلی الله علیه وسلم مانع ایشان از آموزش دادن سلیک نمی شود؛ بلکه در حین خطبه او را خطاب کرده و می فرماید: ای فلانی، آیا قبل از اینکه تو را ببینم، در گوشه ای از مسجد نماز خواندی؟ سلیک می گوید: نه؛ بنابراین رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: «برخیز و دو رکعت نماز بخوان». و در روایت مسلم آمده که او را امر می کند این دو رکعت را کوتاه بخواند. و این در جمع افراد زیادی بوده که در نماز جمعه حضور داشته اند، تا هم سلیک به موقع آموزش ببیند و هم آموزش فراگیر و عمومی باشد و همه آن را فراگیرند. بنابراین هرکس وارد مسجد شد و خطیب در حال خطبه بود، نماز خواندن برای او مشروع است و همین حدیث دلیل آن می باشد. و همچنین حدیث دیگری که رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: «إِذَا جَاءَ أَحَدُكُمْ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَالْإِمَامُ يَخْطُبُ، فليركع رَكْعَتَيْنِ»: «وقتی یکی از شما در روز جمعه (برای نماز جمعه) می آید و امام در حال خطبه خواندن است، باید دو رکعت نماز بخواند». روایت مسلم به همین دلیل امام نووی در شرح مسلم در این زمینه می گوید: این نصی است که تاویل نمی پذیرد و گمان نمی کنم این لفظ به عالمی برسد و معتقد به صحت آن باشد، اما با آن مخالفت کند.
شرح: العربية
دخل سُلَيْكٌ الْغَطَفَانِيُّ المسجد النبوي والنبي صلى الله عليه وسلم يخطب الناس، فجلس ليسمع الخطبة، ولم يصل تحية المسجد؛ إما لجهله بحكمها، أو ظنه أن استماع الخطبة أهم، فما منع النبي صلى الله عليه وسلم تذكيره واشتغاله بالخطبة عن تعليمه، بل خاطبه بقوله: أصليت يا فلان في طرف المسجد قبل أن أراك؟ قال: لا، فقال: قم فاركع ركعتين، وفي رواية لمسلم أمره أن يتجوز فيهما أي: يخففهما، قال ذلك بمشهد عظيم؛ ليُعَلِّمَ الرجل في وقت الحاجة، وليكون التعليم عامًّا مشاعاً بين الحاضرين. ومن دخل المسجد والخطيب يخطب المشروع له الصلاة، ويدل عليه هذا الحديث، وبحديث: "إذا جاء أحدكم يوم الجمعة والإمام يخطب، فليركع ركعتين". ولذا قال النووي في شرح مسلم عند قوله صلى الله عليه وسلم : "إذا جاء أحدكم والإمام يخطب فليركع ركعتين وليتجوز فيهما" قال: هذا نص لا يتطرق إليه تأويل، ولا أظن عالما يبلغه هذا اللفظ ويعتقده صحيحا فيخالفه.
- مشروعية خطبتَي الجمعة، وأن هذا من شعارها الذي يلزم الإتيان به.
- أهمية تحية المسجد؛ لأن النبي -صلى الله عليه وسلم- قطع خطبته وأمر بهما، ومع انشغال المصلي بهما عن سماع الخطبة.
- جواز الكلام حال الخطبة للخطيب، ومن يخاطبه للحاجة والمصلحة.
- أن النبي -صلى الله عليه وسلم- لا يسكت عن خطأ يراه في أي حال.
- أن الجلوس الخفيف لا يذهب وقتها وسنيتها؛ لأن الرجل جلس، فأمره النبي -صلى الله عليه وسلم- أن يقوم ويصلي، ولكن يكون فعلها قبل الجلوس أداءً وبعده قضاء.
- مشروعية تحية المسجد وتأكُّدُها، وأنها ركعتان.
- أن لا يزيد في الصلاة على ركعتين؛ لأنه لابد من الإنصات للخطيب.