منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عن صالح بن خَوَّاتِ بْنِ جُبَيْرٍ رضي الله عنه عمّن صلَّى مع رسول الله صلى الله عليه وسلم صلاة ذَاتِ الرِّقَاعِ صلاةَ الخوف: أن طائفة صفَّت معه، وطائفة وِجَاهَ الْعَدُوِّ، فصلَّى بالذين معه ركعة، ثم ثبت قائما، وأتموا لأنفسهم، ثم انصرفوا، فصفُّوا وِجَاهَ الْعَدُوِّ، وجاءت الطائفة الأخرى، فصلَّى بهم الركعة التي بقيت، ثم ثبت جالسا، وأتموا لأنفسهم، ثم سلَّم بهم.
ترجمه
صالح بن خَوَّاتِ بن جُبَيْر رضی الله عنه از کسی که همراه رسول الله صلی الله علیه وسلم در غزوه ی ذات الرقاع نماز خوف خوانده بود روایت می کند که: گروهی همراه رسول الله صلی الله علیه وسلم صف بستند و گروهی در برابر دشمن بودند؛ در این شرایط رسول الله صلی الله علیه وسلم با کسانی که همراه ایشان بودند یک رکعت خواند، سپس ایستاد و آنها نمازشان را کامل کردند و پس از اتمام نماز در برابر دشمن صف کشیدند و گروه دیگر آمدند و رسول الله صلی الله علیه وسلم رکعت دیگر را با آنها خواند، سپس نشست و این دسته دوم نمازشان را کامل کردند و آنگاه رسول الله صلی الله علیه وسلم با آنها سلام داد.
شرح
رسول الله صلى الله عليه وسلم به همراه اصحابش در غزوه ای می باشد که اکثر آنها پای پیاده حرکت می کنند و از راه رفتن پای لخت رنجیده می شوند؛ بنابراین پارچه به پا می بندند و با دشمن روبرو می شوند اما جنگی رخ نمی دهد؛ هرچند ترس از دشمن کما کان باقی است. چنانکه در این حدیث آمده، دشمن در جهت قبله نبوده، چون منازل آنها در شرق مدینه بوده است؛ بنابراین رسول الله صلی الله علیه وسلم صحابه را به دو دسته تقسیم می کند؛ گروهی برای نماز صف می کشند و گروه دیگر در برابر دشمنی صف آرایی می کنند که پشت سر نمازگزاران قرار گرفته اند. به این ترتیب رسول الله صلی الله علیه وسلم با گروهی که همراه ایشان است، یک رکعت نماز می خواند سپس با آنها برای رکعت دوم برمی خیزد و ثابت می ایستد، اما این عده از صحابه رکعت دوم را ادامه داده و به پایان می رسانند و سپس سلام می دهند و در برابر دشمن قرار می گیرند و گروه دوم جای آنها را گرفته و رسول الله صلی الله علیه وسلم رکعت باقی مانده از نماز را با آنها می خواند؛ آنگاه در حالت تشهد می نشیند و این گروه دوم، رکعت دیگر نمازشان را می خوانند و در پایان با رسول الله صلی الله علیه وسلم سلام می دهند. و به این ترتیب تکبیرة الاحرام به گروه اول و سلام دادن به گروه دوم اختصاص می یابد و به دشمن فرصتی برای استفاده علیه مسلمانان داده نمی شود؛ و در بین صحابه، تعادل در کسب فضیلت نماز خواندن به همراه امام حاصل می گردد.
شرح: العربية
غزا النبي صلى الله عليه وسلم غزوة مع أصحابه وأكثرهم مشاة على أقدامهم فتعبت من الحفاء فلفوا عليها الخرق، ولقي عدوه ولم يكن قتال لكن أخاف المسلمون أعداءهم، وفي هذا الحديث كان العدو في غير جهة القبلة، لأن منازلهم في شرق المدينة، فقسمهم طائفتين ولذا صفت طائفة، ووقفت الأخرى في وجه العدو الذي جعله المصلون خلفهم. فصلى النبي صلى الله عليه وسلم ركعة بالذين معه، ثم قام بهم إلى الثانية فثبت فيهما قائماً، وأتموا لأنفسهم ركعة، ثم سلموا، وانصرفوا وِجَاهَ العدو. وجاءت الطائفة الأخرى فصلى بهم الركعة الباقية، ثم ثبت جالساً وقاموا فأتموا لأنفسهم ركعة، ثم سلم بهم فاختصت الأولى بتحريم الصلاة وهو تكبيرة الاحرام مع الإمام، واختصت الثانية بتحليل الصلاة وهو السلام مع الإمام، وفوت الفرصة على الأعداء، فحصل التعادل بالحصول على الفضل مع الإمام .
- مشروعية صلاة الخوف.
- الإتيان بالصلاة على هذه الكيفية وهى مناسبة، حيث العدو في غير جهة القبلة.
- مخالفة صلاة الخوف لصلاة الأمن، وهي تطويل الركعة الأخيرة على الأولى، وأن المأمومين الذي فاتهم شيء من الصلاة أتموه قبل سلام الإمام.
- جواز مفارقة المأموم لإمامه لمثل هذا العذر.
- وجوب المحافظة على صلاة الجماعة على الرجال حضرًا وسفرًا في حال الأمن والخوف.
- أن صلاة الجماعة تدرك بركعة.
- من صفات الشريعة الإسلامية العدالة.
- من حسن تنظيم الجيش أن يقفوا أمام العدو صفًّا؛ لأنه أحب إلى الله، وأثبت لقلوبهم، وأرهب لقلوب عدوهم.