به کسی که پایین‌تر از شماست بنگرید، و به کسی که بالاتر از شماست ننگرید؛ زیرا این کار سزاوارتر است برای آنکه نعمت خدا بر خودتان را کوچک و حقیر نشمارید

متن عربی

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضيَ اللهُ عنهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «انْظُرُوا إِلَى مَنْ أَسْفَلَ مِنْكُمْ، وَلَا تَنْظُرُوا إِلَى مَنْ هُوَ فَوْقَكُمْ، فَهُوَ أَجْدَرُ أَلَّا تَزْدَرُوا نِعْمَةَ اللهِ عَلَيْكُمْ».

ترجمه

از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و سلم فرمودند: «انْظُرُوا إِلَى مَنْ أَسْفَلَ مِنْكُمْ، وَلَا تَنْظُرُوا إِلَى مَنْ هُوَ فَوْقَكُمْ، فَهُوَ أَجْدَرُ أَلَّا تَزْدَرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ». «به کسی که پایین‌تر از شماست بنگرید، و به کسی که بالاتر از شماست ننگرید؛ زیرا این کار سزاوارتر است برای آنکه نعمت خدا بر خودتان را کوچک و حقیر نشمارید».

شرح

پیامبر صلی الله علیه و سلم به مسلمان امر کردند که در امور دنیا از قبیل جایگاه، مال، مقام و غیره به کسی بنگرد که حالش از او پایین‌تر و کمتر است، و در امور دنیایش به کسی که از او بالاتر و برتر است ننگرد. زیرا این نگریستن به کسی که پایین‌تر است، شایسته‌تر و سزاوارتر است برای آنکه نعمت خدا بر خودت را حقیر و کم نشماری.

فواید

• قناعت از والاترین اخلاق مؤمنان است و نشانه‌ای بر رضایت به تقدیر خداوند است.
• ابن جریر گفته است: این حدیث دربردارندهٔ انواع خیر است؛ زیرا انسان هرگاه کسی را ببیند که در دنیا بر او برتری داده شده، نفسش مانند آن را طلب می‌کند و نعمتی را که از سوی خداوند متعال دارد، کوچک می‌شمارد و برای بیشتر به دست آوردن حریص می‌شود تا به آن برسد یا نزدیک شود، و این حالت در بیشتر مردم وجود دارد. اما هرگاه در امور دنیا به کسی بنگرد که از او پایین‌تر است، نعمت خداوند متعال بر خودش برایش آشکار می‌شود، پس شکر آن را به جا می‌آورد و فروتنی می‌کند و با آن [نعمت]، کار خیر انجام می‌دهد.

موضوع‌ها

• فضائل و آداب
• ایمانیات و اندرزها
• تزکیهٔ نفس