منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عن أَبِي أُمَامَةَ إِياسِ بنِ ثَعْلَبَةَ الحَارِثِيِّ رضي الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنِ اقْتَطَعَ حَقَّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ بِيَمِينِهِ، فَقَدْ أَوْجَبَ اللهُ لَهُ النَّارَ، وَحَرَّمَ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ» فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ: وَإِنْ كَانَ شَيْئًا يَسِيرًا يَا رَسُولَ اللهِ؟ قَالَ: «وَإِنْ قَضِيبًا مِنْ أَرَاكٍ».
ترجمه
از ابو اُمامه اِیاس بن ثَعلَبه حارِثی رضی الله عنه روایت است که رسول خدا صلی الله علیه و سلم فرمودند: «مَنِ اقْتَطَعَ حَقَّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ بِيَمِينِهِ، فَقَدْ أَوْجَبَ اللهُ لَهُ النَّارَ، وَحَرَّمَ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ» فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ: وَإِنْ كَانَ شَيْئًا يَسِيرًا يَا رَسُولَ اللهِ؟ قَالَ: «وَإِنْ قَضِيبًا مِنْ أَرَاكٍ». یعنی: «هر کس با سوگند خود، حقِ مرد مسلمانی را پایمال کند، خداوند آتش را بر او واجب و بهشت را بر او حرام کرده است». پس مردی به ایشان گفت: ای رسول خدا، هرچند چیز ناچیزی باشد؟ فرمودند: «هرچند شاخه‌ای از درخت اراک (مسواک) باشد».
شرح
پیامبر صلی الله علیه و سلم از سوگند خوردن به دروغ و آگاهانه به نام خدا برای پایمال کردن حقِ شخص مسلمان، هشدار داده‌اند، و اینکه جزای این کار، سزاوار شدنِ آتش و محرومیت از بهشت است، و این عمل از گناهان کبیره است. پس مردی گفت: ای رسول خدا، هرچند چیزی که بر آن سوگند خورده شده، اندک باشد؟ پس پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمودند: حتی اگر آن، در مورد چوب مسواکی باشد که از درخت اراک گرفته می‌شود.
فواید
- برحذر بودن از گرفتن حقوق دیگران، و اهتمام به ادای آن به صاحبانش هرچقدر هم که کم باشد، و اینکه حکمِ اشتباهِ قاضی، چیزی را که برای انسان نیست، برایش حلال نمی‌کند.
- نووی گفته است: [در این حدیث] شدت حرام بودن حقوق مسلمانان [آمده است]، و اینکه میان حقِ کم و زیاد تفاوتی نیست؛ به دلیل این سخن پیامبر صلی الله علیه و سلم که: «هرچند شاخه‌ای از درخت اراک باشد».
- نووی گفته است: این مجازات برای کسی است که حق مسلمانی را پایمال کند و قبل از توبه بمیرد. اما کسی که توبه کند و از کارش پشیمان شود و حق را به صاحبش بازگرداند و از او حلالیت بطلبد و عزم کند که دیگر بازنگردد، گناه از او ساقط شده است.
- قاضی گفته است: اختصاص دادن [حق به] مسلمان به این دلیل است که آنان مخاطبان [اصلی] و عموم تعامل‌کنندگان در شریعت بوده‌اند، نه اینکه [حق] غیرمسلمان برخلاف آن باشد، بلکه حکم او در این مورد، همان حکم [مسلمان] است.
- نووی گفته است: دروغ عبارت است از خبر دادن از چیزی برخلاف آنچه که هست، خواه از روی عمد باشد یا سهو، و خواه آن خبر دربارهٔ گذشته باشد یا آینده.
شرح: العربية
حَذَّرَ النبيُّ صلى الله عليه وسلم مِن الحَلِف بالله كاذبًا عالمًا وذلك لاقتطاع حقِّ امرئ مسلم، فإنّ جزاء ذلك استحقاق النار، والحِرْمان من الجنة، وهو من كبائر الذنوب. فقال رجل يا رسول الله: وإن كان المَحْلُوف عليه شيئًا قليلًا؟ فقال صلى الله عليه وسلم: حتى لو كان ذلك في عُوْد السِّوَاك الذي يُؤخذ من شجرة الأراك.
- الحذر من أخذ حقوق الآخرين، والحرص على أدائها لأصحابها مهما قَلَّتْ، وأنَّ حكم الحاكم بالخطأ لا يُبيح للإنسان ما لم يكن له.
- قال النووي: غلظ تحريم حقوق المسلمين، وأنه لا فرق بين قليل الحق وكثيره؛ لقوله صلى الله عليه وسلم: "وإن قضيبًا من أراك".
- قال النووي: هذه العقوبة لمن اقتطع حق المسلم ومات قبل التوبة، أما من تاب فندم على فعله وردَّ الحق إلى صاحبه وتَحَلَّل منه وعزم على أن لا يعود فقد سقط عنه الإثم.
- قال القاضي: تخصيص المسلم لكونهم المخاطبين وعامة المتعاملين في الشريعة، لا أنَّ غير المسلم بخلافه، بل حُكمُه حُكمُه في ذلك.
- قال النووي: الكذب هو الإخبار عن الشيء على خلاف ما هو، عمدًا كان أو سهوًا، سواء كان الإخبار عن ماض أو مستقبل.