رسول خدا صلی الله علیه و سلم در سجدهٔ خود می‌فرمودند: ««اللهُمَّ اغْفِرْ لِي ذَنْبِي كُلَّهُ دِقَّهُ، وَجِلَّهُ، وَأَوَّلَهُ وَآخِرَهُ وَعَلَانِيَتَهُ وَسِرَّهُ

متن عربی

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه: أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ فِي سُجُودِهِ: «اللهُمَّ اغْفِرْ لِي ذَنْبِي كُلَّهُ دِقَّهُ، وَجِلَّهُ، وَأَوَّلَهُ وَآخِرَهُ وَعَلَانِيَتَهُ وَسِرَّهُ».

ترجمه

از ابوهُریره رضی الله عنه روایت است که: رسول خدا صلی الله علیه و سلم در سجدهٔ خود می‌فرمودند: ««اللهُمَّ اغْفِرْ لِي ذَنْبِي كُلَّهُ دِقَّهُ، وَجِلَّهُ، وَأَوَّلَهُ وَآخِرَهُ وَعَلَانِيَتَهُ وَسِرَّهُ». یعنی: «خداوندا، همهٔ گناهانم را بیامرز؛ کوچک و بزرگش را، اول و آخرش را و آشکار و پنهانش را».

شرح

پیامبر صلی الله علیه و سلم در سجدهٔ خود دعا می‌کردند و می‌فرمودند: «اللهم اغفر لي ذنبي» با پوشاندن آن، و اینکه مرا از پیامد آن حفظ کنی؛ پس عفو کنی و درگذری و چشم‌پوشی نمایی، «كله» همهٔ آن را، یعنی: «دِقّه» کوچک و کم آن را، «وجِلّه» بزرگ و بسیار آن را، «وأوله» اولین گناه را، «وآخره» و آخرین آن را، و آنچه میان آن دوست، «علانيته وسره» آنچه از آن آشکار است و آنچه پنهان است و جز تو کسی آن را نمی‌داند ای منزه.

فواید

• ابن قیم گفته است: و درخواست آمرزش گناهان کوچک و بزرگ، ریز و درشت، اول و آخر، پنهان و آشکار، این تعمیم و شمول برای آن است که توبه، هم گناهانی را که بنده می‌داند و هم گناهانی را که نمی‌داند، در بر گیرد.
• گفته شده است: همانا «الدِّق» را بر «الجِلّ» مقدم داشته است؛ زیرا درخواست‌کننده در خواسته‌اش بالا می‌رود یعنی ترقی می‌کند، و به این دلیل که گناهان کبیره غالباً از اصرار بر گناهان صغیره و بی‌توجهی به آنها نشأت می‌گیرد، پس گویی آنها وسیله‌ای برای رسیدن به گناهان کبیره هستند، و حق وسیله این است که از نظر اثبات و رفع، مقدم داشته شود.
• تضرع و زاری به درگاه خداوند متعال، و درخواست آمرزش از او برای همهٔ گناهان، صغیره و کبیره.
• نووی گفته است: در این [حدیث]، تأکید بر دعا و زیاد کردن الفاظ آن وجود دارد، هرچند برخی از آن الفاظ، از برخی دیگر بی‌نیاز کننده باشند.

موضوع‌ها

• فضائل و آداب
• فقه دعا و ذكر
• منش رسول الله صلى الله عليه و سلم در ذكر