همانا مَثَلِ صاحب قرآن، مانند صاحب شترانِ زانوبسته است؛ اگر مراقبشان باشد، آنان را نگه می‌دارد و اگر رهایشان کند، می‌روند

متن عربی

عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّمَا مَثَلُ صَاحِبِ القُرْآنِ كَمَثَلِ صَاحِبِ الإِبِلِ المُعَقَّلَةِ، إِنْ عَاهَدَ عَلَيْهَا أَمْسَكَهَا، وَإِنْ أَطْلَقَهَا ذَهَبَتْ».

ترجمه

از ابن عمر رضی‌الله‌عنهما روایت است که رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم فرمودند: «إِنَّمَا مَثَلُ صَاحِبِ الْقُرْآنِ كَمَثَلِ صَاحِبِ الْإِبِلِ الْمُعَقَّلَةِ، إِنْ عَاهَدَ عَلَيْهَا أَمْسَكَهَا، وَإِنْ أَطْلَقَهَا ذَهَبَتْ». یعنی: «همانا مَثَلِ صاحب قرآن، مانند صاحب شترانِ زانوبسته است؛ اگر مراقبشان باشد، آنان را نگه می‌دارد و اگر رهایشان کند، می‌روند».

شرح

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم کسی را که قرآن را آموخته و به تلاوت آن خو گرفته است - چه از روی مصحف و چه از حفظ - به صاحب شترانی تشبیه کرده‌اند که زانویشان با طناب بسته شده است. اگر مراقبشان باشد، می‌تواند آنان را نگه دارد و اگر زانوبندشان را باز کند، می‌روند و رها می‌شوند. به همین ترتیب، اگر صاحب قرآن به تلاوت آن مداومت ورزد، آن را به یاد می‌آورد و اگر آن را رها کند، فراموش می‌کند. پس تا زمانی که مراقبت و تکرار باشد، حفظ نیز باقی است.

فواید

• این حدیث به مراقبت و تلاوت مستمر قرآن تشویق می‌کند و از در معرض فراموشی قرار دادن آن برحذر می‌دارد.
• مداومت بر خواندن قرآن، زبان را به آن روان و تلاوت را آسان می‌سازد. اما اگر آن را رها کند، خواندن بر او سنگین و دشوار می‌شود.
• قاضی [عیاض] می‌گوید: منظور از «صَاحِبُ الْقُرْآنِ» کسی است که به آن خو گرفته است، زیرا «مصاحبت» به معنای «خو گرفتن» است. مانند اینکه گفته می‌شود: فلانی «صاحب» (هم‌نشین و دوست) فلانی است، و گفته می‌شود: «اصحاب بهشت» و «اصحاب دوزخ».
• یکی از شیوه‌های دعوت، آوردن مثال است.
• ابن حجر می‌گوید: شتر به این دلیل به طور خاص ذکر شده است که در میان حیوانات اهلی، رمنده‌ترین است و بازگرداندن آن پس از رمیدن، دشوار است.

موضوع‌ها

• قرآن و علوم قرآنی
• فضائل و آداب
• مباحث قرآنی کلی
• آداب قرائت قرآن و قاريان آن
• آداب شرعى
• آداب تلاوت قرآن کریم