عرض کردم: ای رسول خدا، به چه کسی بیشتر نیکی کنم؟ فرمودند: «أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أَبَاكَ، ثُمَّ الْأَقْرَبَ فَالْأَقْرَبَ» یعنی: «مادرت، سپس مادرت، سپس مادرت، سپس پدرت، سپس نزدیکتر [از نظر خویشاوندی] و سپس نزدیکتر

متن عربی

عَنْ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ: مَنْ أَبَرُّ؟ قَالَ: «أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أَبَاكَ، ثُمَّ الْأَقْرَبَ فَالْأَقْرَبَ».

ترجمه

از بَهز بن حکیم از پدرش از پدربزرگش روایت است که گفت: عرض کردم: ای رسول خدا، به چه کسی بیشتر نیکی کنم؟ فرمودند: «أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أَبَاكَ، ثُمَّ الْأَقْرَبَ فَالْأَقْرَبَ» یعنی: «مادرت، سپس مادرت، سپس مادرت، سپس پدرت، سپس نزدیکتر [از نظر خویشاوندی] و سپس نزدیکتر».

شرح

پیامبر صلی الله علیه و سلم بیان کرده‌اند که سزاوارترینِ مردم به نیکی کردن، احسان، رفتار نیکو، معاشرت پسندیده، همنشینی و صلهٔ رحم، مادر است. و با سه بار تکرار، بر حق مادر تأکید کرده‌اند؛ تا برتری او را بر سایر مردم بدون استثنا بیان کنند. سپس پیامبر صلی الله علیه و سلم با بیان اینکه چه کسی پس از او در نیکی قرار دارد، فرمودند: سپس پدر، سپس نزدیکان و پس از آن نزدیکانِ دیگر از خویشاوندان. و هر چه کسی نزدیکتر باشد، برای صله رحم از دورتر، سزاوارتر است.

فواید

• در حدیث، مقدم داشتن مادر، سپس پدر، سپس نزدیکان و پس از آن نزدیکانِ دیگر، بر حسب درجهٔ نزدیکی‌شان [آمده است].
• بیان جایگاه والدین و به خصوص مادر.
• در حدیث، نیکی به مادر را سه بار تکرار کرده‌اند؛ و این به خاطر بزرگیِ فضل او بر فرزندانش و به خاطر مشقت‌ها، خستگی‌ها و سختی‌های فراوانی است که در بارداری، سپس زایمان، سپس شیردهی تحمل می‌کند، که مادر به تنهایی اینها را به دوش می‌کشد و سپس در تربیت، با پدر مشارکت می‌کند.

موضوع‌ها

• فضائل و آداب
• فضائل
• فضایل نيكى به پدر و مادر