برای هیچ مسلمانی که چیزی برای وصیت کردن دارد، شایسته نیست که سه شب را سپری کند، مگر آنکه وصیتش نزد او نوشته شده باشد

متن عربی

عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضيَ اللهُ عنهُما أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَا حَقُّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ لَهُ شَيْءٌ يُوصِي فِيهِ، يَبِيتُ ثَلَاثَ لَيَالٍ، إِلَّا وَوَصِيَّتُهُ عِنْدَهُ مَكْتُوبَةٌ»، قَالَ عَبْدُ اللهِ بْنُ عُمَرَ رضي الله عنهما: «مَا مَرَّتْ عَلَيَّ لَيْلَةٌ مُنْذُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ذَلِكَ إِلَّا وَعِنْدِي وَصِيَّتِي».

ترجمه

از عبدالله بن عمر رضی‌الله‌عنهما روایت است که از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم شنید که فرمودند: «مَا حَقُّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ لَهُ شَيْءٌ يُوصِي فِيهِ، يَبِيتُ ثَلَاثَ لَيَالٍ، إِلَّا وَوَصِيَّتُهُ عِنْدَهُ مَكْتُوبَةٌ» یعنی: «برای هیچ مسلمانی که چیزی برای وصیت کردن دارد، شایسته نیست که سه شب را سپری کند، مگر آنکه وصیتش نزد او نوشته شده باشد». عبدالله بن عمر رضی‌الله‌عنهما گفت: «از زمانی که این را از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم شنیدم، شبی بر من نگذشت، مگر آنکه وصیتم نزدم بود».

شرح

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم خبر داده‌اند که برای مسلمانی که چیزی برای وصیت کردن دارد - چه از حقوق باشد یا اموال، هرچند اندک - شایسته نیست که سه شب را سپری کند، مگر آنکه وصیتش نزد او نوشته شده باشد. عبدالله بن عمر رضی‌الله‌عنهما گفت: از زمانی که این سخن را از ایشان صلی‌الله‌علیه‌وسلم شنیدم، شبی را سپری نکردم، مگر آنکه وصیتم نزدم بود.

فواید

• این حدیث مشروعیت وصیت و شتاب ورزیدن به آن را بیان می‌کند تا [حقوق] روشن شود، از امر شارع پیروی گردد، برای مرگ آمادگی حاصل شود، و پیش از آنکه مشغله‌ای مانع شود، دربارهٔ آن و محل مصرفش اطلاع حاصل گردد.
• «وصیت» به معنای «عهد» است، و آن این است که انسان برای پس از مرگش، شخصی را مأمور به تصرف در بخشی از مالش کند، یا شخصی را به سرپرستیِ فرزندان صغیرش بگمارد، یا شخصی را به هر کاری از کارهایی که پس از مرگش مالک [انجام] آن است، متعهد سازد.
• وصیت سه قسم است: ۱- مستحب، و آن وصیت کردن به بخشی از مالش است که در راه خیر و احسان صرف شود؛ تا ثوابش پس از وفاتش به او برسد. ۲- واجب، و آن وصیت کردن به حقوقی است که بر عهدهٔ اوست، خواه این حقوق برای خداوند متعال باشد، مانند زکاتی که نپرداخته، یا کفاره، و مانند آن از چیزهایی که به اصل شرع بر او واجب است. یا این حقوق برای انسان‌ها باشد؛ مانند بدهی و ادای امانت‌ها. ۳- و حرام، هرگاه در وصیتش بیش از یک سوم مالش را وصیت کند، یا هرگاه برای یکی از وارثان وصیت کند.
• فضیلت ابن عمر رضی‌الله‌عنهما و شتاب ورزیدن ایشان به انجام کار خیر و پیروی از شارع حکیم.
• ابن دقیق العید گفته است: و اجازه دادن برای دو شب و سه شب، برای رفع سختی و دشواری است.
• شایسته است که امور مهم با نوشتن ضبط شوند؛ زیرا برای اثبات و حفظ حقوق، بهتر است.

موضوع‌ها

• فقه و اصول
• فقه معاملات
• وصيت