منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رضي الله عنهما: أَنَّ رَجُلًا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَكَلَّمَهُ فِي بَعْضِ الْأَمْرِ، فَقَالَ: مَا شَاءَ اللهُ وَشِئْتَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَجَعَلْتَنِي لِلَّهِ عَدْلًا؟ قُلْ: مَا شَاءَ اللهُ وَحْدَهُ».
ترجمه
از ابن عباس ـ رضی الله عنهما ـ روایت است که: مردی نزد پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ آمد و در باره‌ای بعضی امور با او گفتگو کرد و سپس گفت: آنچه الله بخواهد و تو بخواهی؛ پس پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ فرمود: «أَجَعَلْتَنِي لِلَّهِ عَدْلًا؟ قُلْ: مَا شَاءَ اللهُ وَحْدَهُ»: «آیا مرا هم ردیف الله قرار دادی؟ بگو: تنها آنچه الله بخواهد».
شرح
مردی نزد پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ آمد و دربارهٔ مسئله‌ای با او گفتگو کرد، سپس گفت: «آنچه الله بخواهد و تو بخواهی»، پس پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ این سخن او را نکوهش نموده و به او خبر داد که عطف مشیت مخلوق بر مشیت الله با «و» شرک اصغر است و جایز نیست که مسلمان چنین بگوید. سپس او را به سخن درست یعنی «تنها آنچه الله بخواهد» راهنمایی کرد؛ و اینگونه الله متعال را در اراده و مشیتش یکتا و یگانه شمرد؛ و مشیت و خواستهٔ دیگری را با هیچ یک از انواع عطف [از جمله واو عطف] به او معطوف نکرد.
فواید
- نهی از گفتن: آنچه الله و تو بخواهی؛ و مانند این سخن که در آن مشیت بنده با «و» به مشیت الله معطوف شود، زیرا از مصادیق شرک اصغر است.
- وجوب انکار منکر.
- رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ از مرزهای توحید محافظت نموده و راه‌های منتهی به شرک را بسته است.
- هنگام انکار منکر بهتر است همانند پیامبر صلی الله علیه وسلم، شخص مقابل را به جایگزین مباحِ سخن یا کار اشتباهش راهنمایی کرد.
- جمع بین سخن پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ در این حدیث که فرمودند: «ماشاءالله وحده» (تنها آنچه الله بخواهد) و سخن‌شان در حدیثی دیگر که فرمودند: «بگو: آنچه الله بخواهد سپس آنچه تو بخواهی» اینگونه است که گفتن «آنچه الله بخواهد سپس آنچه تو بخواهی» جایز است، اما گفتن «تنها آنچه الله بخواهد» بهتر است.
- گفتن: «آنچه الله بخواهد سپس آنچه تو بخواهی» جایز است، اما گفتن «آنچه تنها الله بخواهد» بهتر است.
شرح: العربية
جاءَ رجلٌ إلى النبيِّ صلى الله عليه وسلم فكَلَّمَه في أمرٍ له، ثم قال: "ما شاء الله وشئت"، فأنكر عليه النبيُّ صلى الله عليه وسلم هذا القول، وأخبره أنّ عَطْف مشيئة المخلوق على مشيئة الله بالواو شِركٌ أصغر، لا يجوز للمسلم أن يَتَلَفَّظَ به، ثم أَرْشَدَه إلى القول الحق: "ما شاء الله وحده"، فيُفْرِد الله في مشيئته، ولا يَعْطِف عليه مشيئة أحدٍ بأيِّ نوع من أنواع العَطْف.
- النهي عن قول: ما شاء الله وشئت، وما أشبهه مما فيه عَطْف مشيئة العبد على مشيئة الله بالواو؛ لأنه شرك أصغر.
- وجوب إنكار المنكر.
- رسول الله صلى الله عليه وسلم قد حَمَى حِمَى التوحيد، وسدَّ طرق الشرك.
- عند إنكار المنكر يحسن توجيه المدعو إلى بديل مباح، اقتداءً بالنبي صلى الله عليه وسلم.
- الجمع بين قوله صلى الله عليه وسلم في هذا الحديث: «ما شاء الله وَحْدَه»، وقوله في الحديث الآخر: «قل: ما شاء الله ثم شئت» أن قول الشخص: «ما شاء الله ثم شئت» جائز، لكن قوله: «ما شاء الله وحده» أفضل.
- يجوز أن تقول: «ما شاء الله ثم شئت» ولكن الأفضل قول: «ما شاء الله وحده».