روزه نگرفته است آنکه همهٔ روزگار را روزه بگیرد

متن عربی

عَنْ عَبْدَ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ العَاصِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا، قَالَ: قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّكَ لَتَصُومُ الدَّهْرَ، وَتَقُومُ اللَّيْلَ؟»، فَقُلْتُ: نَعَمْ، قَالَ: «إِنَّكَ إِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ هَجَمَتْ لَهُ العَيْنُ، وَنَفِهَتْ لَهُ النَّفْسُ، لاَ صَامَ مَنْ صَامَ الدَّهْرَ، صَوْمُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ صَوْمُ الدَّهْرِ كُلِّهِ»، قُلْتُ: فَإِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ، قَالَ: «فَصُمْ صَوْمَ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ، كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا، وَلاَ يَفِرُّ إِذَا لاَقَى».

ترجمه

از عبدالله بن عَمرو بن عاص رضی الله عنهما روایت است که گفت: پیامبر صلی الله علیه و سلم [به من] فرمودند: «إِنَّكَ لَتَصُومُ الدَّهْرَ، وَتَقُومُ اللَّيْلَ؟»، فَقُلْتُ: نَعَمْ، قَالَ: «إِنَّكَ إِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ هَجَمَتْ لَهُ العَيْنُ، وَنَفِهَتْ لَهُ النَّفْسُ، لاَ صَامَ مَنْ صَامَ الدَّهْرَ، صَوْمُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ صَوْمُ الدَّهْرِ كُلِّهِ»، قُلْتُ: فَإِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ، قَالَ: «فَصُمْ صَوْمَ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ، كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا، وَلاَ يَفِرُّ إِذَا لاَقَى». یعنی: «آیا تو همهٔ روزگار را روزه می‌گیری و [همهٔ] شب را به نماز می‌ایستی؟». گفتم: آری. فرمودند: «همانا تو اگر چنین کنی، چشمانت [از بی‌خوابی] گود می‌افتد و جانت خسته و فرسوده می‌شود. روزه نگرفته است آنکه همهٔ روزگار را روزه بگیرد. روزهٔ سه روز [در هر ماه]، [مانند] روزهٔ همهٔ روزگار است». گفتم: من تواناییِ بیشتر از آن را دارم. فرمودند: «پس مانند داود علیه السلام روزه بگیر؛ او یک روز روزه می‌گرفت و یک روز افطار می‌کرد، و هرگاه با [دشمن] روبرو می‌شد، فرار نمی‌کرد».

شرح

به پیامبر صلی الله علیه و سلم خبر رسید که عبدالله بن عمرو رضی الله عنهما تمام سال را پیوسته روزه می‌گیرد و افطار نمی‌کند، و تمام شب را نماز می‌خواند و نمی‌خوابد. پس ایشان او را از این کار نهی کردند و به او فرمودند: روزه بگیر و افطار کن، و [برای نماز] برخیز و بخواب. و او را از روزه گرفتنِ پیوسته و شب‌زنده‌داریِ کامل نهی کردند و به او فرمودند: همانا تو اگر چنین کنی، چشمانت ضعیف و گود رفته و به داخل فرو می‌رود، و جانت خسته و فرسوده و درمانده می‌شود؛ پس روزه نگرفته است کسی که تمام سال را روزه بگیرد؛ زیرا به دلیل مخالفت با نهی، پاداش روزه را به دست نیاورده، و افطار هم نکرده چون [از خوردن] امساک کرده است. سپس او را به روزه گرفتنِ سه روز از هر ماه راهنمایی کردند که آن [مانند] روزهٔ تمام سال است؛ زیرا هر روز [پاداشی] ده برابر دارد و این کمترین مقدارِ چند برابر شدنِ پاداشِ نیکی است. پس عبدالله گفت: من تواناییِ بیشتر از آن را دارم. پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمودند: پس در این صورت، مانند داود علیه السلام روزه بگیر که برترین نوع روزه است؛ او یک روز روزه می‌گرفت و یک روز افطار می‌کرد، و هرگاه با دشمن روبرو می‌شد، فرار نمی‌کرد؛ زیرا روش روزه گرفتنش بدنش را ضعیف نکرده بود.

فواید

• روزهٔ سه روز از هر ماه، مانند روزهٔ تمام سال است، و این بدان جهت است که پاداش نیکی، ده برابرِ آن است، پس [سه روز] سی روز می‌شود، و هرگاه کسی از هر ماه سه روز روزه بگیرد، گویی تمام سال را روزه گرفته است.
• از شیوه‌های دعوت به سوی خدا، ترغیب به عمل و ذکر ثواب آن و ثواب مداومت بر آن است.
• خطابی گفته است: خلاصهٔ داستان عبدالله بن عمرو این است که خداوند متعال بنده‌اش را تنها به روزه متعبد نساخته، بلکه او را با انواع عبادات متعبد ساخته است. پس اگر [بنده] تمام تلاش خود را [در یک عبادت] به کار گیرد، در غیر آن کوتاهی خواهد کرد. پس بهتر است که در آن میانه‌روی کند تا بخشی از نیرویش را برای غیر آن نگه دارد. و به این نکته در این سخن پیامبر علیه الصلاة والسلام دربارهٔ داود علیه السلام اشاره شده است که: «و هرگاه با [دشمن] روبرو می‌شد، فرار نمی‌کرد»؛ زیرا او با افطار کردن، برای جهاد نیرو می‌گرفت.
• نهی از زیاده‌روی و سخت‌گیری در عبادت، و [اینکه] خیر در پایبندی به سنت است.
• مذهب جمهور اهل علم، کراهتِ روزهٔ تمام روزگار (همهٔ سال) است، و هرگاه شخص بر خود سخت بگیرد و به خود ضرر برساند و بر خود فشار آورد، و از سنت پیامبرش صلی الله علیه و سلم رویگردان شود و معتقد باشد که غیر از سنت ایشان بهتر است، [این روزه] حرام می‌شود.

موضوع‌ها

• فقه و اصول
• فقه عبادات
• روزه
• روزهٔ مستحب