منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عن أبي هريرة رضي الله عنه : «أن رسول الله صلى الله عليه وسلم رخص في بيع العرايا، في خمسة أوَسْقُ ٍأو دون خمسة أوسق».
ترجمه
از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم به بیع عرایا در پنج وسق یا کمتر از آن اجازه داد.
شرح
عرایا جمع «عریة» به این معناست که: کسی به وقت رسیدن خرمای تازه تمایل به خوردن آن داشته باشد اما به جهت فقری که دارد نتواند آن را تهیه کند اما چون خرمای خشک دارد، با خرمای خشک، خرمای روی نخل را می خرد؛ به شرطی که خرمای تازه به اندازه ی پنج وسق در نظر گرفته شود. چون مساله ی عرایا در اصل حرام بوده و به سبب نیاز و تنها به اندازه ی نیاز مباح می باشد. بنابراین فقط به مقدار پنج وسق یا کمتر از آن اجازه داده شده است. چون استفاده از همین مقدار خرمای تازه، کفایت می کند؛ و اصل این است که ربای فضل حرام می باشد چنانکه وقتی از رسول الله صلی الله علیه وسلم در مورد فروختن خرمای تازه به خرمای خشک سوال می شود، می فرماید: «أَيَنْقُصُ الرُّطَبُ إِذَا يَبِسَ؟»: «آیا وقتی خرمای تازه خشک شود، وزن آن کاسته می شود؟» گفتند: بله؛ فرمود: «فَلَا إِذًا»: «در این صورت چنین معامله ای درست نیست». و این حدیث صحیح می باشد.
شرح: العربية
العرايا جمع عرية، ومعناها أن يرغب إنسان في أكل الرطب في وقت ظهوره، ولكنه لا يقدر على ذلك لفقره، وعنده تمر يابس، فيشتري الرطب على رؤوس النخل بالتمر اليابس، على أن يُقدَّر وزن الرطب بخمسة أوسق؛ لأنه لما كانت مسألة "العرايا" مباحة للحاجة من أصل محرم، اقتصر على القدر المحتاج إليه غالباً، فرخص فيما قدره خمسة أوسق فقط أو ما دون ذلك؛ لأنه في هذا القدر تحصل الكفاية للتفكه بالرطب، والأصل المحرم هو ربا الفضل، قال صلى الله عليه وسلم لما سئل عن بيع الرطب بالتمر: (أينقص الرطب إذا جف) قالوا: نعم، قال: (فلا إذًا) حديث صحيح رواه الخمسة.
- الرخصة في بيع العرايا للحاجة إلى التفكه بالرطب.
- أن تكون الرخصة بقدر الكفاية، لأن الرخصة لا يتجاوز بها قدر الحاجة.
- مقدار ما تجوز فيه الرخصة، وهو ما لم يتجاوز خمسة أوسق، والوسق 60 صاعًا، فهذه 300 صاع، والصاع 2.17 كلغ، فالمجموع 130.5 كلغ.