منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عن زيد بن ثابت رضي الله عنه : «أن رسول الله صلى الله عليه وسلم رخص لصاحب العَرِيَّةِ: أن يبيعها بِخَرْصِهَا». ولمسلم: «بخرصها تمرا، يأكلونها رُطَبَاً».
ترجمه
از زید بن ثابت رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم به کسی که می خواهد به صورت عريه خرما بخرد اجازه ی چنين کاری را داد، به این شرط که وقتی آن مقدار خرمای تازه خشک شود، برابر با خرمايی باشد که از مشتری می گيرد. و در روایت مسلم آمده است: به اندازه ی آن خرما بگيريد تا بتوانيد رطب بخوريد.
شرح
فروختن خرمای تازه بر روی نخل به خرمای خشک حرام است و این معامله مزابنه نامیده می شود؛ چون در مساوی بودن دو نوع جنس ربوی جهل وجود دارد؛ اما مساله ی عرایا از آن مستثنی می باشد؛ و آن عبارت است از مبادله ی خرمای تازه بر روی نخل با خرمای خشک بنا بر شروطی معین؛ از جمله اینکه در کمتر از پنج وسق باشد. ارزهای نقد مانند دینار و درهم در ابتدا اندک بود و در این شرایط، در مدینه زمان خرماهای تازه و استفاده از آنها می رسید و مردم به آنها نیاز داشتند و برخی درهم و دیناری نداشتند که با آن خرمای تازه بخرند، بنابراین به آنان اجازه داده شد تا مقدار خرمای مصرفی خود را با خرمای خشک خریداری کنند به این شرط که مساوی بودن مقدار آنها در زمانی که خرمای تازه خشک می شود، رعایت شود. بنابراین عرایا از تحریم مزابنه استثنا می باشد.
شرح: العربية
بيع الرطب على رؤوس النخيل بتمر محرم، ويسمى المزابنة، لما فيه من الجهل بتساوي النوعين الربويين، ولكن استثني منه العرايا، وهي مبادلة بيع الرطب على رؤوس النخيل بتمر بشروط معينة، منها أن يكون في أقل من خمسة أوسق، فقد كانت النقود كالدنانير والدراهم قليلة في الزمن الأول، فيأتي زمن الرطب والتفكه به، في المدينة والناس محتاجون إليه، وليس عند بعضهم ما يشترى به من النقود، فرخص لهم أن يشتروا ما يتفكهون به من الرطب بالتمر الجاف ليأكلوها رطبة مراعين في ذلك تساويهما لو آلت ثمار النخل إلى الجفاف، وهو الخرص، فالعرايا استثناء من تحريم المزابنة.
- تحريم بيع التمر على النخل بتمر مثله؛ لأنه بيع المزابنة المنهي عنه، ومأخذه في هذا الحديث لفظ "رخص".
- جواز بيع العرية: هو مستثنى من التحريم السابق في المزابنة.
- أن الرخصة لمن احتاج إلى أكل الرطب خاصة.
- أن يقدر الرطب على النخلة تمرا بقدر التمر الذي جعل ثمنا له.