منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عن أنس بن مالك رضي الله عنه قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : «اسمعوا وأطيعوا، وإن استعمل عليكم عبد حبشي، كأن رأسه زبيبة».
ترجمه
از انس بن مالک رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «اسْمَعُوا وَأَطِيعُوا، وَإِنِ اسْتُعْمِلَ عَلَيْكُمْ عَبْدٌ حَبَشِيٌّ، كَأَنَّ رَأْسَهُ زَبِيبَةٌ»: «بشنويد و اطاعت کنيد اگرچه امیر شما برده ای حبشی تعيين گردد که سرش به اندازه ی يک دانه ی کشمش باشد».
شرح
از عهده داران امور و امیران و حکام بشنوید و اطاعت کنید، حتی اگر برده ای حبشی به عنوان امیرتان تعیین شد و سر او مانند دانه ی کشمشی بود؛ و این تعبیر از باب مبالغه می باشد. و اینکه فرمود: «وَإِنِ اسْتُعْمِلَ» شامل امیری که پادشاه و رهبر مسلمانان تعیین می کند و همچنین خود پادشاه یا رهبر مسلمانان می شود؛ بر فرض مثال اگر پادشاهی مسلمان بر مردم غلبه کند و قدرت را در دست بگیرد و بر همه چیز سیطره بیابد و با این حال از عرب نباشد، بلکه برده ای حبشی باشد، بر ما واجب است که بشنویم و اطاعت کنیم. این حدیث بر وجوب طاعت از عهده داران امور جز در معصیت و نافرمانی الله متعال دلالت می کند. چون در اطاعت از آنها خیر و امنیت و آرامش و عدم هرج و مرج و عدم پیروی از هوی و هوس و خواهشات نفسانی می باشد. اما در صورتی که از عهده داران امور در امری نافرمانی شود که اطاعت از آنها لازم است، این مساله منجر به هرج و مرج شده و باعث می شود هرکس در پی رای و نظر خود باشد و امنیت از بین رفته و امور سامان خود را از دست داده و فتنه ها زیاد شود.
شرح: العربية
الزموا السمع والطاعة لولاة الأمور، حتى لو استعمل عليكم عبد حبشي أصلًا وفرعًا وخلقةً، كأن رأسه زبيبة، وهذا من باب المبالغة في كون هذا العامل عبدًا حبشيًا أصلاً وفرعًًا، قوله: ((وإن استعمل)) يشمل الأمير الذي هو أمير السلطان، وكذلك السلطان. فلو فرض أن سلطانا غلب الناس واستولى وسيطر وليس من العرب؛ بل كان عبدًا حبشيًا فإن علينا أن نسمع ونطيع. فهذا الحديث يدل على وجوب طاعة ولاة الأمور إلا في معصية الله، لما في طاعتهم من الخير والأمن والاستقرار وعدم الفوضى وعدم اتباع الهوى. أما إذا عصي ولاة الأمور في أمر تلزم طاعتهم فيه؛ فإنه تحصل الفوضى، ويحصل إعجاب كل ذي رأي برأيه، ويزول الأمن، وتفسد الأمور، وتكثر الفتن.
- وجوب طاعة ولي الأمر فيما ليس بمعصية دون النظر إلى لونه أو جنسه.
- لا يجوز تولية العبد الإمامة، وإنما ذُكر في الحديث من باب المبالغة في الطاعة، أو إذا تغلب قهرًا.
- من أهداف الدعوة جمع كلمة المسلمين، والعمل على ما يحقق وحدة المجتمع الإسلامي.
- أنه إن لم نسمع ونطع حصلت الفوضى وزال النظام وزال الأمن وحل الخوف.
- استدل البخاري بهذا الحديث على جواز إمامة المفتون والمبتدع.