منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عن أبي مريم الأزْدي، قال: دخلتُ على معاوية فقال: ما أنْعَمَنا بك أبا فلان -وهي كلمة تقولها العرب- فقلتُ: حديثًا سمعتُه أُخبرُك به، سمعتُ رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: «مَنْ ولَّاهُ الله عز وجل شيئًا مِنْ أَمْر المسلمين فاحْتَجَبَ دُونَ حاجَتِهم وخَلَّتِهِم وفقرهم، احْتَجَبَ الله عنه دون حاجَتِه وخَلَّتِهِ وفقره» قال: فَجَعَل رجلًا على حَوائِج الناس.
ترجمه
از ابومریم ازدی روایت است که می گوید: نزد معاویه رفتم که چنین خوش آمد گفت: چقدر با آمدنت ما را خوشحال کردی ای ابوفلان؛ گفتم: دلیلش حدیثی بود که آن را شنیدم و خواستم به تو خبر دهم؛ از رسول الله صلی الله علیه وسلم شنیدم که فرمود: «مَنْ وَلَّاهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ شَيْئًا مِنْ أَمْرِ الْمُسْلِمِينَ فَاحْتَجَبَ دُونَ حَاجَتِهِمْ، وَخَلَّتِهِمْ وَفَقْرِهِمْ، احْتَجَبَ اللَّهُ عَنْهُ دُونَ حَاجَتِهِ وَخَلَّتِهِ، وَفَقْرِهِ»: «هرکس الله عزوجل او را عهده دار مسئولیتی از امور مسلمانان کند و او به نیاز و فقر و مشکلات آنها رسیدگی نکند، الله متعال به نیاز و فقر و مشکلات او توجه نمی کند». بنابراین معاویه مردی را موظف به رسیدگی به نیازهای مردم کرد.
شرح
ابومریم ازدی خبر می دهد که روزی نزد معاویه رضی الله عنهما می رود و معاویه از دیدن وی خوشحال می شود و او را خوش آمد می گوید؛ و ابومریم حدیثی را برای وی بازگو می کند که آن را از رسول الله صلی الله علیه وسلم شنیده و مضمون آن از این قرار است: الله متعال هرکس را که حاکم مسلمانان قرار دهد و او را عهده دار امور آنان کند و او به امور مردم رسیدگی نکند و به وظایف و واجباتی که الله متعال در قبال رعیتش به او محول کرده، نپردازد و راه ارتباطی خود با آنها را مسدود کند و آنان را نزد خود نپذیرد، الله متعال نیز به نیاز او در روز قیامت توجهی نمی کند و و این کیفری مناسب و موافق با عملکرد وی باشد که جزا از جنس عمل است. و هرکس هرگونه رفتار کند با او همانطور رفتار می شود. و چون الله متعال به نیاز وی بی توجهی کند، فضل و عطا و رحمتش را از او دریغ می کند. زمانی که معاویه رضی الله عنه این حدیث را شنید، مردی را موظف نمود تا به نیاز مردم رسیدگی کند و نیازهای آنها را دریابد و به معاویه منتقل کند. و این زمانی بود که معاویه رضی الله عنه امیر مومنان بود.
شرح: العربية
يخبر أبو مريم الأزدي أنه دخل على معاوية رضي الله عنهما يومًا، ففرح معاوية بدخوله عليه ورحب به، فحدثه أبو مريم بحديث سمعه من النبي صلى الله عليه وسلم ، وفيه أن من جعله الله والياً على المسلمين، وملَّكه أمرهم فاحتجب عنهم، ولم يقم بما أوجبه الله تعالى من حقهم، وأغلق دونهم بابه فلم يصلوا إليه، فإنَّ الله تعالى يحتجب عن حاجته يوم القيامة، جزاءً وفاقاً؛ فالجزاء من جنس العمل، وكما تدين تُدان، وإذا احتجب الله دون حاجته منعه فضله وعطاءه ورحمته. ولما حُدث معاوية رضي الله عنه بهذا الحديث؛ اتخذ رجلاً لحوائج الناس يستقبل الناس وينظر ما حوائجهم، ثم يرفعها إلى معاوية رضي الله عنه عندما كان أميراً للمؤمنين.
- في الحديث وعيد شديد لمن احتجب عن الرعية ولم يقض حوائجهم، سواء كان ملكًا أو وزيرًا أو قاضيًا أو أميرًا أو مديرًا أو من دونهم ممن له ولاية على شيء من أمور المسلمين.
- من احتجب دون حاجة الناس وخلتهم, فأقفل دونهم بابه، أو جعل له حُجَّاباً قساةً جفاةً، يمنعون أصحاب الحاجات من الوصول إليه، فعل الله به يوم القيامة ما فعل بالمسلمين؛ جزاءً وفاقاً.
- أنه يجب على من ولي من أمر المسلمين أن يسهل لصاحب الحاجة الوصول إليه فيقضي حاجته، والفقير فيعطيه من مال الله الذي يسد خلته.
- أن الجزاء من جنس العمل.
- مشروعية مناصحة ولاة أمور المسلمين, وما كان عليه سلف الأمة من قيام بهذا الواجب.