منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مِنْ حُسْنِ إِسْلَامِ المَرْءِ تَرْكُهُ مَا لَا يَعْنِيهِ».
ترجمه
از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که گفت: رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: «از خوبیِ اسلامِ شخص، رها کردنِ چیزی است که به او مربوط نمی‌شود.»
شرح
پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم فرمودند: از کمال زیبایی‌های اسلامِ مسلمان و تمام بودن ایمان او، دوری گزیدن از گفتار و کرداری است که به او مربوط نمی‌شود و برایش اهمیت ندارد و سودی نمی‌رساند، یا از امور دین و دنیا که به او ارتباطی ندارد. زیرا مشغول‌شدن به چیزی که مربوط به انسان نیست، چه‌بسا او را از آنچه به او مربوط است باز دارد، یا او را به چیزی بکشاند که باید از آن اجتناب ورزد؛ چرا که انسان در روز قیامت دربارهٔ اعمالش مورد بازخواست قرار خواهد گرفت.
فواید
- مردم در اسلام با یکدیگر تفاوت دارند، و همانا اسلام با برخی اعمال نیکوتر می‌گردد.
- رها کردنِ یاوه‌گویی و بیهوده‌کاری از گفتار و کردار، نشانه‌ای از کمال اسلام شخص است.
- ترغیب به مشغول شدن در آنچه به انسان مربوط است از امور دین و دنیای او؛ پس اگر از خوبیِ اسلامِ شخص، رها کردنِ چیزی است که به او مربوط نمی‌شود، پس از خوبیِ آن نیز مشغول شدن وی به آن چیزی است که به او مربوط می‌شود.
- ابن قیم رحمه‌الله گفت: و به‌راستی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم تمام ورع را در یک جمله گرد آورد و فرمود: «از خوبیِ اسلامِ شخص آن است که چیزی را که به او مربوط نمی‌شود رها کند». و این شامل رها کردنِ هر آن چیزی است که به او ارتباطی ندارد: از سخن گفتن، و نگاه کردن، و شنیدن، و دست دراز کردن، و راه رفتن، و اندیشیدن، و دیگر حرکت‌های آشکار و پنهان. پس این جمله، سخنی درمانگر در باب ورع است.
- ابن رجب گفته: این حدیث، یکی از اصل و اساس‌های ادب است.
- ترغیب به دانش‌طلبی؛ زیرا به‌وسیلهٔ آن انسان آنچه را که به او مربوط است از آنچه به او مربوط نیست تشخیص می‌دهد.
- امر به معروف و نهی از منکر و نصیحت، از چیزهایی است که به انسان مربوط می‌شود؛ زیرا او بدان مأمور شده است.
- این حدیث به طور کلی شامل دوری از چیزهایی می‌شود که به انسان ارتباطی ندارد؛ چه آنچه خداوند حرام کرده، چه چیزهایی که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم ناپسند دانسته است. همچنین شامل کارهایی است که نیازی به آن‌ها نیست از امور مربوط به آخرت، مثل حقیقت‌های غیبی یا جزئیات آفرینش و فرمان الهی. پرسش و کنجکاوی دربارهٔ مسائل فرضی و خیالی که هنوز رخ نداده‌اند، یا به ندرت اتفاق می‌افتند، یا اصلاً امکان وقوع آن‌ها وجود ندارد نیز از همین قبیل هستند.
شرح: العربية
بين النبي صلى الله عليه وسلم: أن من كمال محاسن إسلام المسلم وتمام إيمانه، ابتعاده عما لا يعنيه ولا يخصه ولا يهمه وما لا يفيده من الأقوال والأفعال، أو مما لا يعنيه من أمور الدين والدنيا، فالاشتغال بما ليس للإنسان ربما شغله عما يعنيه، أو أداه إلى ما يلزمه اجتنابه؛ فإن الإنسان مسؤول عن أعماله يوم القيامة.
- الناس يتفاوتون في الإسلام، وأنه يزداد حسنًا ببعض الأعمال.
- ترك اللغو والفضول من الأقول والأفعال دليل على كمال إسلام المرء.
- الحث على الاشتغال فيما يعني المرءَ من شؤون دِينه ودنياه، فإذا كان مِن حُسن إسلام المرء تركه ما لا يعنيه، فمِن حُسنه إذًا اشتغالُه فيما يعنيه.
- قال ابن القيم رحمه الله : وقد جمع النبي صلى الله عليه وسلم الورع كله في كلمة واحدة، فقال: «من حسن إسلام المرء: تركُه ما لا يعنيه»، فهذا يعم الترك لما لا يعني: من الكلام، والنظر، والاستماع، والبطش، والمشي، والفكر، وسائر الحركات الظاهرة والباطنة، فهذه كلمة شافية في الورع.
- قال ابن رجب: هذا الحديث أصل من أصول الأدب.
- الحث على طلب العلم؛ لأن به بعرف الإنسان ما يعنيه مما لا يعنيه.
- الأمر بالمعروف والنهي عن المنكر والنصيحة مما تعني الإنسان؛ لأنه مأمور بها.
- يدخل في عموم معنى الحديث: الابتعاد عما لا يعني مما حرم الله عزوجل وما كرهه النبي صلى الله عليه وسلم، وكذلك ما لا يحتاج إليه من أمور أخروية كحقائق الغيب وتفاصيل الحكم في الخلق والأمر، ومنها السؤال والبحث عن مسائل مقدرة ومفترضة لم تقع، أو لا تكاد تقع، أو لا يتصور وقوعها.