منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضيَ اللهُ عنهُ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَوْ يَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِي النِّدَاءِ وَالصَّفِّ الْأَوَّلِ ثُمَّ لَمْ يَجِدُوا إِلَّا أَنْ يَسْتَهِمُوا عَلَيْهِ لَاسْتَهَمُوا، وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي التَّهْجِيرِ لَاسْتَبَقُوا إِلَيْهِ، وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي الْعَتَمَةِ وَالصُّبْحِ لَأَتَوْهُمَا وَلَوْ حَبْوًا».
ترجمه
از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «لَوْ يَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِي النِّدَاءِ وَالصَّفِّ الْأَوَّلِ ثُمَّ لَمْ يَجِدُوا إِلَّا أَنْ يَسْتَهِمُوا عَلَيْهِ لَاسْتَهَمُوا، وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي التَّهْجِيرِ لَاسْتَبَقُوا إِلَيْهِ، وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي الْعَتَمَةِ وَالصُّبْحِ لَأَتَوْهُمَا وَلَوْ حَبْوًا». یعنی: «اگر مردم می‌دانستند چه [فضیلتی] در اذان و صف اول است، سپس [برای به دست آوردن آن] راهی جز قرعه‌کشی نمی‌یافتند، هرآینه بر سر آن قرعه‌کشی می‌کردند. و اگر می‌دانستند چه [فضیلتی] در زود رفتن [به نماز] است، هرآینه به سوی آن از یکدیگر سبقت می‌گرفتند. و اگر می‌دانستند چه [فضیلتی] در نماز عشاء و صبح است، قطعا به سوی آن دو می‌آمدند، حتی اگر چهار دست و پا باشد».
شرح
پیامبر صلی الله علیه و سلم خبر داده‌اند که اگر مردم می‌دانستند چه فضیلت، خیر و برکتی در اذان و صف اول است، سپس از راه‌های مقدم شدن و اولویت یافتن برای آن، راهی جز قرعه‌کشی نمی‌یافتند تا مشخص شود کدام یک بر دیگری سزاوارتر است، هرآینه قرعه‌کشی می‌کردند. و اگر می‌دانستند چه [فضیلتی] در زود رفتن به نماز در اول وقت آن است، به سوی آن از یکدیگر سبقت می‌گرفتند. و اگر اندازهٔ ثواب در به جا آوردن نماز عشاء و نماز فجر را می‌دانستند، آمدن به سوی آن دو را آسان می‌شمردند، حتی اگر چهار دست و پا بر روی زانوها باشد، همان‌طور که کودک در ابتدای [راه رفتنش] حرکت می‌کند.
فواید
- بیان فضیلت اذان.
- بیان فضیلت صف اول و نزدیکی به امام.
- بیان فضیلت زود رفتن به نماز در اول وقتِ مستحب آن؛ به خاطر فضل بزرگی که در آن است و فوایدی که بر آن مترتب می‌شود، از جمله: رسیدن به صف اول، رسیدن به نماز از ابتدای آن، ادای نافله، خواندن قرآن، و به دست آوردن استغفار فرشتگان، و اینکه تا زمانی که منتظر نماز است، پیوسته در نماز محسوب می‌شود، و غیر آن.
- تشویق به حضور در جماعت این دو نماز، و فضل بسیار در آن، به دلیل مشقتی که برای نفس از برهم زدنِ اول و آخر خوابش دارد، و به همین دلیل این دو نماز، سنگین‌ترین نمازها بر منافقان بود.
- نووی گفته است: در این [حدیث]، اثبات قرعه‌کشی در حقوقی که بر سر آن ازدحام و اختلاف می‌شود، [آمده است].
- صف دوم از سوم برتر است، و سوم از چهارم برتر است، و به همین ترتیب.
شرح: العربية
أخبر النبيُّ صلى الله عليه وسلم أن الناس لو يعلمون ما في الأذان والصف الأول من الفضيلة والخير والبركة ثم لم يجدوا من وجوه التقديم والأولوية لها إلا أن يقترعوا عليهما أيهم يستحق على صاحبه لاقترعوا، ولو يعلمون ما في التبكير إلى الصلاة في أول وقتها لاستبقوا إليه، ولو يعلمون مقدار الثواب في إتيان صلاة العشاء وصلاة الفجر لاستسهل إتيانهما ولو حبوًا على الرُّكَب كما يمشي الصبي أول أمْرِه.
- بيان فضيلة الأذان.
- بيان فضيلة الصف الأول، والقُرْب من الإمام.
- بيان فضيلة التبكير إلى الصلاة في أول وقتها المستحب؛ لِما فيه من الفضل العظيم، وما يترتب عليه من الفوائد، ومنها: إدراك الصف الأول، وإدراك الصلاة من أولها، وأداء النافلة، وقراءة القرآن، وحصول استغفار الملائكة له، وأنه لا يزال في صلاة ما انتظر الصلاة، وغير ذلك.
- الحث العظيم على حضور جماعة هاتين الصلاتين، والفضل الكثير في ذلك لما فيهما من المشقة على النفس من تَنْغِيْص أول نومها وآخره، ولهذا كانتا أثقل الصلاة على المنافقين.
- قال النووي: فيه إثبات القرعة في الحقوق التي يزدحم عليها ويتنازع فيها.
- الصف الثاني أفضل من الثالث، والثالث أفضل من الرابع، وهلم جرًّا.