منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ تَرَدَّى مِنْ جَبَلٍ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَهُوَ فِي نَارِ جَهَنَّمَ يَتَرَدَّى فِيهِ خَالِدًا مُخَلَّدًا فِيهَا أَبَدًا، وَمَنْ تَحَسَّى سُمًّا فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَسُمُّهُ فِي يَدِهِ يَتَحَسَّاهُ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدًا مُخَلَّدًا فِيهَا أَبَدًا، وَمَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بِحَدِيدَةٍ فَحَدِيدَتُهُ فِي يَدِهِ يَجَأُ بِهَا فِي بَطْنِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدًا مُخَلَّدًا فِيهَا أَبَدًا».
ترجمه
از ابوهُریره رضی الله عنه از پیامبر صلی الله علیه وسلم روایت است که فرمود: «مَنْ تَرَدَّى مِنْ جَبَلٍ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَهُوَ فِي نَارِ جَهَنَّمَ يَتَرَدَّى فِيهِ خَالِدًا مُخَلَّدًا فِيهَا أَبَدًا، وَمَنْ تَحَسَّى سُمًّا فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَسُمُّهُ فِي يَدِهِ يَتَحَسَّاهُ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدًا مُخَلَّدًا فِيهَا أَبَدًا، وَمَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بِحَدِيدَةٍ فَحَدِيدَتُهُ فِي يَدِهِ يَجَأُ بِهَا فِي بَطْنِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدًا مُخَلَّدًا فِيهَا أَبَدًا». یعنی: «هر کس خود را از کوهی پرت کند و به این وسیله خود را بکشد، او در آتش دوزخ [نیز] پیوسته خود را [از بلندی] پرت می‌کند و برای همیشه در آن جاودان خواهد بود. و هر کس جرعه جرعه سمی بنوشد و خود را بکشد، پس سمش در دستش خواهد بود و در آتش دوزخ پیوسته آن را جرعه جرعه می‌نوشد و برای همیشه در آن جاودان خواهد بود. و هر کس خود را با تکه آهنی بکشد، آن تکه آهن در دستش خواهد بود و در آتش دوزخ پیوسته آن را در شکمش فرو می‌کند و برای همیشه در آن جاودان خواهد بود».
شرح
پیامبر صلی الله علیه و سلم از خودکشیِ عمدی در این دنیا برحذر داشته و [بیان کرده‌اند] که مجازات چنین فردی در روز قیامت، تکرار ابدیِ همان کاری است که با خود کرده است، که این کیفری کاملاً متناسب [با عمل او] است. پس کسی که خود را از کوهی پرت کرده و کشته باشد، در آتش دوزخ نیز پیوسته خود را از کوه‌های دوزخ به دره‌های آن پرتاب می‌کند و [به همین شکل] برای همیشه در آن جاودان خواهد بود. و کسی که با نوشیدن جرعه جرعهٔ سم خود را کشته باشد، سمش در دستش خواهد بود و در آتش دوزخ پیوسته آن را جرعه جرعه می‌نوشد و [با همین حالت] برای همیشه در آن جاودان خواهد بود. و کسی که با فرو کردن تکه آهنی در شکمش خود را کشته باشد، آن تکه آهن در دستش خواهد بود و در آتش دوزخ پیوسته آن را در شکمش فرو می‌کند و برای همیشه در آن جاودان خواهد بود.
فواید
- حرام بودن خودکشیِ انسان، و اینکه آن از گناهان کبیره‌ای است که به خاطرش سزاوار عذاب دردناک می‌شود.
- آنچه در حدیث ذکر شده، مثالی برای برخی از انواع جان ستاندن از خود است، وگرنه به هر روشی که خود را بکشد، به مانند همان کاری که با خود کرده، مجازات می‌شود. و در صحیح بخاری از سخن ایشان صلی الله علیه و سلم آمده است: «کسی که خود را خفه می‌کند، خود را در آتش [دوزخ] خفه می‌کند، و کسی که به خود چاقو [یا نیزه و شمشیر] می‌زند، خود را در آتش [دوزخ] نیزه چاقو خواهد زد».
- نووی گفته است: و اما این سخن ایشان صلی الله علیه و سلم که: «پس او در آتش دوزخ برای همیشه جاودان خواهد بود»؛ دربارهٔ آن چند دیدگاه وجود دارد. یکی اینکه: این بر کسی حمل می‌شود که این کار را حلال بداند در حالی که از حرام بودن آن آگاه است، پس این شخص کافر است و این مجازات اوست. دوم اینکه: منظور از جاودانگی، طولانی بودن مدت و اقامت طولانی است، نه حقیقتِ همیشگی بودن، همان‌طور که گفته می‌شود: خداوند پادشاهیِ سلطان را جاودانه کند. سوم اینکه: این جزای اوست، اما خداوند سبحانه و تعالی کرم ورزیده و خبر داده است که کسی که مسلمان از دنیا برود، در آتش جاودانه نخواهد ماند.
- این از باب متناسب بودن مجازات‌های اخروی با جنایت‌های دنیوی است، و از آن برداشت می‌شود که جنایت انسان بر نفس خود، در گناه، مانند جنایتش بر دیگری است؛ زیرا نفس او ملک مطلق او نیست، بلکه از آنِ خداوند متعال است، پس در آن تصرف نمی‌کند مگر به آنچه او اجازه داده است.
شرح: العربية
حذر النبي صلى الله عليه وسلم من تعمَّد قتْل نفسه بالدنيا فإنه يعاقب يوم القيامة في نار جهنم بنفس الطريقة التي فعلها بنفسه في الدنيا جزاءً وفاقًا، فمن أسقط نفسه من فوق جبل فقتلها فهو في نار جهنم يسقط فيها من جبال جهنم إلى أوديتها خالدًا مخلدًا فيها أبدًا، ومن تجرع سمًّا فقتل نفسه به فسمه في يده يتجرعه في نار جهنم خالدًا مخلدًا فيها أبدًا، ومن ضرب نفسه بحديدة في بطنه فقتلها، فحديدته في يده يطعن بها في بطنه في نار جهنم خالدًا مخلدًا فيها أبدًا.
- تحريم قتْل الإنسان نفسه، وأنه من كبائر الذنوب التي يستحق بها العذاب الأليم.
- ما ذكره في الحديث هو ضربُ مثل لبعض أنواع إزهاق النفس، وإلا فبأي طريقة قتلت عوقب بمثل ما فعل بنفسه، وقد جاء في صحيح البخاري قوله صلى الله عليه وسلم: "الذي يخنق نفسه يخنقها في النار، والذي يطعنها يطعنها في النار".
- قال النووي: وأما قوله صلى الله عليه وسلم: (فهو في نار جهنم خالدًا مخلدًا فيها أبدًا)؛ فقيل: فيه أقوال، أحدها: أنه محمول على من فعل ذلك مستحلًّا مع علمه بالتحريم فهذا كافر، وهذه عقوبته، والثاني: أن المراد بالخلود طول المدة والإقامة المتطاولة لا حقيقة الدوام، كما يقال: خلد الله ملك السلطان، والثالث: أن هذا جزاؤه، ولكن تكرم سبحانه وتعالى فأخبر أنه لا يخلد في النار من مات مسلمًا.
- هذا من باب مجانسة العقوبات الأخروية للجنايات الدنيوية، ويؤخذ منه أن جناية الإنسان على نفسه كجنايته على غيره في الإثم؛ لأن نفسه ليست ملكًا له مطلقًا، بل هي لله تعالى، فلا يتصرف فيها إلا بما أذن له فيه.