منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيمَا يَرْوِي عَنْ رَبِّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى، قَالَ: «إنَّ اللهَ كَتَبَ الحَسَنَاتِ وَالسَّيِّئَاتِ، ثُمَّ بَيَّنَ ذَلِكَ، فَمَنْ هَمَّ بِحَسَنَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا؛ كَتَبَهَا اللهُ عِنْدَهُ حَسَنَةً كَامِلَةً، وَإِنْ هَمَّ بِهَا فَعَمِلَهَا؛ كَتَبَهَا اللهُ عِنْدَهُ عَشْرَ حَسَنَاتٍ إلَى سَبْعِمِائَةِ ضِعْفٍ إلَى أَضْعَافٍ كَثِيرَةٍ، وَإِنْ هَمَّ بِسَيِّئَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا؛ كَتَبَهَا اللهُ عِنْدَهُ حَسَنَةً كَامِلَةً، وَإِنْ هَمَّ بِهَا فَعَمِلَهَا؛ كَتَبَهَا اللهُ سَيِّئَةً وَاحِدَةً».
ترجمه
از ابن‌عباس رضی‌الله‌عنهما روایت است که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم، در آنچه از پروردگار خود تبارک و تعالی روایت می‌کند، فرمود: «همانا خداوند نیکى‌ها و بدى‌ها را نوشت، سپس آن را روشن ساخت: پس هر کس قصد نیکى کند و آن را انجام ندهد، خداوند نزد خود براى او یک نیکى کامل مى‌نویسد؛ و اگر قصد آن کند و انجامش دهد، خداوند نزد خود براى او ده نیکى تا هفتصد برابر، بلکه افزون بر آن مى‌نویسد؛ و اگر قصد بدى کند و آن را انجام ندهد، خداوند نزد خود براى او یک نیکى کامل مى‌نویسد؛ و اگر قصد آن کند و انجامش دهد، خداوند تنها یک بدى براى او مى‌نویسد.»
شرح
پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ بیان می‌کند که الله نیکی‌ها و بدی‌ها را مقدر نموده و سپس برای آن دو ملائکه [که مسئول نوشتن نیکی‌ها و بدی‌ها هستند] بیان نموده که چگونه آن را بنویسند: پس هرکه اراده و قصد و عزم انجام کار نیکی نماید، به سبب آن برای او یک حسنه نوشته می‌شود، حتی اگر انجامش ندهد؛ و اگر انجامش دهد اجر او به ده تا هفتصد برابر تا چندین برابر بیشتر نوشته می‌شود؛ و چند برابر بودن اجری که نوشته می‌شود وابسته به میزان اخلاص در دل و تسری نفع آن به دیگران و عواملی از این قبیل است. و کسی که اراده و قصد و عزم انجام کار بدی کند، ولی برای الله انجامش ندهد، یک اجر برای او نوشته می‌شود و اگر به سبب مشغولیتی از انجامش منصرف شود، بی‌آنکه اسباب و مقدماتش را فراهم آورده باشد، برای او چیزی نوشته نمی‌شود؛ و اگر از روی ناتوانی از انجامش بازبماند، نیت بدش برای او نوشته می‌شود؛ و اگر انجامش دهد برای او یک گناه ثبت می‌گردد.
فواید
- بیان فضل والای الله بر این امت که نیکی‌ها را برای آنها چند برابر نموده و نزد خود می‌نویسد، ولی بدی‌ها را چند برابر نمی‌نویسد.
- اهمیت نیت در اعمال و اثر آن.
- فضل الله عزوجل و لطف و احسان او که هرکس ارادهٔ کاری نیکی کند و انجامش ندهد، الله آن را یک حسنه می‌نویسند.
شرح: العربية
يُبَيِّنُ الرسولُ صلى الله عليه وسلم أنَّ الله قَدَّر الحسناتِ والسيئاتِ ثم بَيَّنَ للمَلَكين كيف يكتبانها: فمَن أراد وقصد وعَزَم على فعل الحسنة كُتبتْ له حسنة واحدة وإن لم يعملْها، فإن عَمِلها فإنها تُضاعف بعشر أمثالها إلى سبعمائة ضِعفٍ إلى أضعاف كثيرة، والزيادة بحسب ما في القلب من الإخلاص وتَعَدِّي النَّفْع ونحو ذلك. ومَن أراد وقصد وعزم على فعل السيئة ثم تَرَكها لله كُتبت له حسنة، وإن تركها تشاغلًا عنها مع عدم فعل أسبابها لم تُكتب شيئًا، وإن تركها عَجزًا عنها كُتبتْ عليه نِيَّتُه، وإن عملها كُتبت له سيئة واحدة.
- هذا الحديث مما يرويه النبي صلى الله عليه وسلم عن ربه، ويسمى بالحديث القدسي أو الإلهي، وهو الذي لفظه ومعناه من الله، غير أنه ليست فيه خصائص القرآن التي امتاز بها عما سواه ، من التعبد بتلاوته والطهارة له والتحدي والإعجاز وغير ذلك.
- إثبات كتابة الله تعالى الحسنات والسيئات، ثم بيانه ذلك لعباده حتى يعلموا ذلك، ويكونوا على بصيرة من أمرهم، فيمتثلوا أمره ويجتنبوا نهيه على هدى من ربّهم.
- بيانُ فضل الله تعالى العظيم على هذه الأمة في كتابة الحسنات ومضاعفتها، وعدم كتابة السيئات إلا بعد فعلها وكتابتها سيئة واحدة.
- الزيادة في مضاعفة الحسنات بحسب ما في القلب من الإخلاص وتَعَدِّي النَّفْع ونحو ذلك، فيضاعفها الله برحمته وفضله.
- بيان الفضل الذي يترتب للعبد على ترك السيئة وهِجران لذته، وترك شهوته من أجل ربه عز وجل رغبةً في ثوابه، ورهبةً من عقابه.
- من لطف الله تعالى بالأمة أن ضاعف لها حسناتها ولم يضاعف سيئاتها.
- كتابة الملائكة لجميع الأعمال من أعمال القلوب والجوارح.