منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عن أنس بن مالك رضي الله عنه مرفوعاً: قال الناسُ: يا رسولَ الله، غَلَا السِّعْرُ فسَعِّرْ لنا، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: «إنَّ اللهَ هو المُسَعِّر القابضُ الباسطُ الرازقُ، وإني لأرجو أن ألقى اللهَ وليس أحدٌ منكم يُطالِبُني بمظلمةٍ في دمٍ ولا مالٍ».
ترجمه
از انس بن مالک رضی الله عنه روایت است که می گوید: مردم گفتند: یا رسول الله، قيمتها بالا رفته است، برای ما قيمت و نرخ تعيين کن. پس رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: «إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمُسَعِّرُ الْقَابِضُ الْبَاسِطُ الرَّازِقُ، وَإِنِّي لَأَرْجُو أَنْ أَلْقَى اللَّهَ وَلَيْسَ أَحَدٌ مِنْكُمْ يُطَالِبُنِي بِمَظْلَمَةٍ فِي دَمٍ وَلَا مَالٍ»: «همانا الله تعيين کننده نرخ و قيمت است، کاهش دهنده و افزایش دهنده ی رزق و روزی افراد و روزی دهنده اوست، اما من اميدوارم که خداوند را درحالی ملاقات کنم که کسی از شما در پی دادخواهی در مورد خون يا مالی از من نباشد».
شرح
در زمان رسول الله صلی الله علیه وسلم قیمت ها بالا رفت، در نتیجه مردم نزد ایشان آمده و درخواست کردند که قیمت کالاها را برای ایشان تعیین نماید؛ پس رسول الله صلی الله علیه وسلم به ایشان فرمود: «همانا الله تعيين کننده نرخ و قيمت است، کاهش دهنده و افزایش دهنده ی رزق و روزی افراد و روزی دهنده اوست». یعنی: الله متعال است که قیمت کالاها را بالا و پایین می برد و اوست که روزی را بر هر که بخواهد تنگ نموده و بر هر که بخواهد می گستراند؛ یعنی: هرکس در پی قیمت گذاری بر آید، با خواست و اراده الله به مقابله و نزاع برخواسته است و بندگان را از حقوق و مزایایی که الله متعال در گرانی و ارزانی برای شان مقرر نموده، منع کرده است. سپس رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: «اما من اميدوارم که الله را درحالی ملاقات کنم که کسی از شما در پی دادخواهی در مورد خون يا مالی از من نباشد»؛ این بخش از حدیث اشاره دارد به اینکه ایشان از ترس اینکه به مردم در خصوص اموال شان ستمی نماید، قیمت گذاری ننمود؛ قیمت گذاری کالاها یعنی تصرف در کالا بدون اذن و اجازه ی صاحبان آنها و این کار ظلم است؛ اما اگر فروشندگان، مثلا تاجران با یکدیگر تبانی نمایند که قیمت کالای خویش را بالا ببرند، حاکم می تواند برای کالاها نرخی عادلانه تعیین نماید و عدالت را میان فروشندگان و خریداران برقرار کند و این کار را بر مبنای قاعده کلی جلب مصالح و درء مفاسد انجام دهد. اما چنانچه افزایش قیمت کالاها در نتیجه تبانی نباشد، بلکه دلیل آن افزایش تقاضا یا کاهش عرضه باشد، حاکم حق قیمت گذاری ندارد، بلکه باید بگذارد که الله متعال مردم را بوسیله یکدیگر روزی دهد. از این رو تاجران نباید قیمت کالاها را بیش از حد معمول بالا برند و قیمت گذاری نمایند.
شرح: العربية
ارتفعت أسعار السلع في زمان النبي صلى الله عليه وسلم، فطلب الناس منه أن يحدِّد لهم أسعار السلع، فقال لهم رسول الله صلى الله عليه وسلم: «إنَّ اللهَ هو المُسَعِّر القابضُ الباسطُ الرازقُ» أي: إن الله تعالى هو الذي يُرَخِّص الأشياء ويغلِّيها، وهو الذي يضيق الرزق على من يشاء ويوسعه على من يشاء، أي: فمن حاول التسعير فقد عارض الله ونازعه فيما يريده، ويمنع العباد حقوقهم مما أولاهم الله تعالى في الغلاء والرخص. ثم قال صلى الله عليه وسلم: «وإني لأرجو أن ألقى اللهَ وليس أحدٌ منكم يُطالِبُني بمظلمةٍ في دمٍ ولا مالٍ» وهذا إشارة إلى أن المانع له من التسعير مخافة أن يظلمهم في أموالهم؛ فإن تسعير السلع تصرف فيها بغير إذن أهلها فيكون ظلما، لكن إذا تواطأ الباعة مثلا من تجار ونحوهم على رفع أسعار ما لديهم أثرة منهم، فلولي الأمر تحديد سعر عادل للمبيعات مثلا؛ إقامة للعدل بين البائعين والمشترين، وبناء على القاعدة العامة، قاعدة جلب المصالح ودرء المفاسد، وإن لم يحصل تواطؤ منهم وإنما ارتفع السعر بسبب كثرة الطلب وقلة العرض، دون احتيال، فليس لولي الأمر أن يحد السعر، بل يترك الرعية يرزق الله بعضهم من بعض، وعلى هذا فلا يجوز للتجار أن يرفعوا السعر زيادة عن المعتاد ولا التسعير، وعليه يحمل هذا الحديث.
- فيه دليل على أن التسعير مظلمة، وإذا كان مظلمة فهو محرم، إلا إذا رأى الإمام أن التسعير فيه مصلحة ودفع للظلم عن الناس فيجوز.
- الباسط والرازق من أسماء الله -تعالى- ويوصف الله بالقبض والبسط.