منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عن عبد الله بن أبي أَوفَى رضي الله عنهما : أنه كَبَّرَ على جَنَازة ابْنَةٍ له أرْبَعَ تكبيرات، فقام بعد الرابعة كَقَدْرِ ما بَين التَّكْبِيرَتَيْنِ يَسْتَغْفِرُ لها ويَدْعُو، ثم قال: كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ هكذا. وفي رواية: كَبَّر أربَعاً فَمَكَثَ سَاعة حتى ظَنَنْتُ أنه سَيُكَبِّرُ خَمْساً، ثم سلَّم عن يمينه وعن شماله. فلما انْصَرف قلنا له: ما هذا؟ فقال: إني لا أزِيدُكُم على ما رأيت رسول الله صلى الله عليه وسلم يَصْنَع، أو: هكذا صَنَع رسول الله صلى الله عليه وسلم .
ترجمه
از عبدالله بن ابی اوفی رضی الله عنهما روايت است که وی بر جنازه ی دخترش (نماز گزارد و) چهار تکبير گفت و پس از تکبير چهارم، به اندازه ی فاصله ی دو تکبير ايستاد و برای دخترش دعا و درخواستِ آمرزش کرد. آنگاه گفت: رسول الله صلى الله عليه وسلم - در نماز جنازه - چنين عمل می کرد. و در روايتی آمده است: چهار تکبير گفت و آنگاه مدتی درنگ کرد تا اينکه گمان کردم تکبير پنجم را هم می گويد. سپس به سمت راست و چپ سلام داد. وقتی روی گردانيد، به او گفتيم: اين چه کاری بود؟ پاسخ داد: من بر آنچه از رسول الله صلى الله عليه وسلم ديدم، چيزی برای شما نيفزودم. يا فرمود: رسول الله صلى الله عليه وسلم چنين می کرد».
شرح
عبد الله بن ابی أوفَى رضی الله عنهما خبر می دهد که وی بر جنازه ی دخترش نماز خواند و چهار تکبیر در نمازش گفت؛ و بعد از تکبیر چهارم اندکی درنگ کرد و برای دخترش دعا کرده و طلب مغفرت و آمرزش نمود. یک بار تکبیر می گوید و وارد نماز می شود و سپس سوره ی فاتحه را می خواند؛ آنگاه تکبیر دوم را گفته و بر رسول الله صلی الله علیه وسلم درود می فرستد؛ سپس تکبیر سوم را گفته و برای جنازه دعا می کند و در پایان تکبیر چهارم را می گوید. عبدالله بن ابی اوفی رضی الله عنهما بعد از اینکه از نماز سلام می دهد خطاب به کسانی که همراه او نماز خواندند، می گوید: عمل رسول الله صلی الله علیه وسلم چنین بود. یعنی چهار تکبیر می گفت و بعد از تکبیر چهارم برای جنازه دعا می کرد. و در روایتی آمده است: وی چهار تکبیر گفت و بعد از تکبیر چهارم برای جنازه چنان دعا نموده و طلب مغفرت و آمرزش کرد که افراد پشت سر او مطمئن شدند تکبیر پنجم را می گوید. سپس دو بار سلام داد، یک بار به سمت راست و بار دیگر به سمت چپ؛ و بعد از اتمام نماز، افرد پشت سر وی دلیل درنگ او بعد از تکبیر چهارم را جویا شدند و اینکه چرا بعد از آن فورا سلام نداد؛ عبدالله در پاسخ می گوید: آنچه انجام دادم چیزی بیش از آنچه رسول الله صلی الله علیه وسلم انجام داده، نبود. در مورد سلام دادن از نماز جنازه میان علما اختلافی جایز وجود دارد که صحیح ترین آنها سلام دادن فقط به سمت راست می باشد و عمل صحابه بیشتر چنین بوده است. حتی در این مورد اجماع حکایت شده است، چنانکه در «المغنی» ابن قدامه آمده است؛ و شیخ البانی این حدیث را حسن دانسته است هرچند در تحسین ایشان بین علما اختلاف است. چون در سند آن ابراهیم هجری می باشد که ضعیف است. همچنین حدیث مرفوعی درباره سلام دادن به یک سمت وارد شده که مرسل می باشد.
شرح: العربية
يخبر عبد الله بن أبي أوفَى رضي الله عنهما أنه صلى على جَنازة ابنته، فكَبَّرَ أرْبَعَ تكبيرات، وتأخر قليلا بعد التكبيرة الرابعة يدعو ويستغفر لها، وتفصيل ذلك أنه يُكَبِّر للدخول في الصلاة، ثم يقرأ الفاتحة، ثم يُكَبِّر التكبيرة الثانية، ثم يصلي على النبي صلى الله عليه وسلم ، ثم يُكَبِّر التكبيرة الثالثة، ثم يدعو للميت، ثم يُكبر التكبيرة الرابعة. وقال عبد الله بن أبي أوفَى رضي الله عنهما بعد أن سلَّم من الصلاة لمن صلى معه: هكذا كان يصنع رسول الله صلى الله عليه وسلم . أي يكبر أربع تكبيرات ويدعو للميت بعد التكبيرة الرابعة. وفي رواية: أنه كَبَّر أربع تكبيرات، ثم دعا لها واستغفر بعد التكبيرة الرابعة، حتى أيْقَن من خَلفه أنه سيُكَبِّر التكبيرة الخامسة، ثم سلم تسليمتين: الأولى إلى جهة اليمين، والثانية إلى جهة اليسار، كالصلاة، وبعد تمام الصلاة، سأله من وراءه من الناس عن سبب تأخره بعد التكبيرة الرابعة ولم يسلِّم بعدها فورًا، فقال: إن الذي صَنعته ليس فيه زيادة على الذي صنعه رسول الله صلى الله عليه وسلم ، وصفة التسليم محل خلاف سائغ بين العلماء، والأصح والأكثر من فعل الصحابة التسليم عن يمينه فقط، حتى حكي الإجماع على ذلك، كما في المغني لابن قدامة، وهذا الحديث حسنه الألباني ولكن في تحسينه اختلاف بين العلماء؛ لأن في سنده إيراهيم الهجري وهو ضعيف، وقد ورد أيضًا حديث مرفوع في التسليمة الواحدة وفيه إرسال.
- فيه أن تكبيرات الجنازة أربع تكبيرات.
- مشروعية الدعاء بين التكبيرة الأخيرة والتسليم.
- استحباب الدعاء للميت بعد التكبيرة الرابعة.
- مشروعية التسليم من صلاة الجنازة.
- بعض السنن قد تخفى على بعض الناس.
- حرص الصحابة على التأسي بالنبي -صلى الله عليه وسلم-.
- جواز الاستفسار ممن فعل فعلا لم يظهر وجه فعله.
- يجوز أن يصلي على الجنازة غير الإمام الراتب، لكن بإذن الإمام؛ لعموم قوله -صلى الله عليه وسلم-، كما في صحيح مسلم: "لا يؤمن الرَّجُلُ الرَّجُلَ في سُلطانه". ويحتمل أن يكون عبد الله بن أبي أوفَى -رضي الله عنه- هو الإمام الراتب.