منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عن معاذ بن أنس الجهني رضي الله عنه : أن النبي صلى الله عليه وسلم نَهى عن الحِبْوَةِ يوم الجمعة والإمام يخطب.
ترجمه
از معاذ بن انس جُهَنی رضی الله عنه روایت است که می گويد: رسول الله صلى الله عليه وسلم از چمباتمه زدن در روز جمعه و درحال خطبه خواندن امام منع فرمود.
شرح
این حدیث چنانکه ابوداود به آن اشاره می کند، منسوخ است؛ معاذ بن جبل رضی الله عنه خبر می دهد که رسول الله صلی الله علیه وسلم از چمباتمه زدن در روز جمعه به هنگام خطبه نهی کرده است. و چمباتمه زدن به این صورت است که کسی ران هایش را به شکمش و ساق هایش را به ران هایش بچسباند و اطراف خود را با عمامه یا چیز دیگری ببندد. رسول الله صلی الله علیه وسلم از نشستن به این روش در روز جمعه به هنگام خطبه ی امام نهی کرده است. به دو دلیل؛ 1- نشستن به این روش احتمال دارد باعث چرت زدن و به خواب رفتن شود و به این ترتیب شنیدن خطبه را از دست بدهد. 2- با نشستن به این روش احتمال کشف عورت وجود دارد. چون غالبا عرب ها یک لباس بر تن داشتند و اگر به این صورت می نشستند، عورت شان مشخص می شد؛ به همین دلیل از آن نهی شده است چنانکه در صحیح مسلم (2099) آمده است: «و از بستن کمر و زانوها با يکديگر (که در صورت اِزار نداشتن) باعث کشف عورت می شود، منع فرمود». و این نهی مخصوص کسی است که تنها یک لباس بر تن دارد و در همه وقت شامل او می شود. نووی رحمه الله می گوید: «اینگونه نشستن عادت عرب ها بود، بنابراین اگر با نشستن به این صورت بخشی از عورت مشخص می شود، این هیئت را به خود گرفتن حرام است». اما اگر کشف عورت صورت نمی گیرد، اشکالی ندارد. چون زمانی که نهی به سبب علتی معقول باشد و علت از بین برود، نهی نیز برداشته می شود. چنانکه در صحیحین از رسول الله صلی الله علیه وسلم و از طریق عبَّاد بن تميم از عمویش روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم را دیده که در مسجد به پشت دراز کشیده و یکی از پاهایش را بر روی پای دیگرش قرار داده است.
شرح: العربية
هذا الحديث منسوخ كما أشار إليه أبو داود، ومعناه أن معاذ بن أنس رضي الله عنه يخبر عن نهي النبي صلى الله عليه وسلم عن الحِبْوَةِ يوم الجمعة وقت الخطبة. والحِبْوَةِ: أن يَضم الإنسان فخذيه إلى بطنه وساقيه إلى فخذيه ويربط نفسه بسير أو عمامة أو نحوها، وقد نهى النبي صلى الله عليه وسلم عنها والإمام يخطب يوم الجمعة لسببين: الأول: أنه ربما تكون هذه الحبوة سببًا لجلب النوم إليه فينام عن سماع الخطبة. والثاني: أنه مظنة لانكشاف العورة؛ لأن الغالب على العرب أن يكون على أحدهم الثوب الواحد، فإذا احتبى بَدَت عورته، ولهذا جاء النهي عنه كما في صحيح مسلم: "وأن يحتبي في ثوب واحد كاشفاً عن فرجه"، فهذا خاص بمن عليه ثوب واحد وعام في كل وقت. قال النووي رحمه الله : "وكان هذا الاحتباء عادة للعرب في مجالسهم، فإن انكشف معه شيء من عورته فهو حرام". وأما إذا أمن ذلك فإنه لا بأس بها؛ لأن النهي إذا كان لعلة معقولة فزالت العلة فإنه يزول النهي، كما ثبت عنه صلى الله عليه وسلم في الصحيحين من حديث عبَّاد بن تميم، عن عمه أنه "رأى رسول الله صلى الله عليه وسلم مستلقيًا في المسجد، واضعًا إحدى رجليه على الأخرى".
- كراهية الاحتباء أثناء خُطبة الجمعة؛ لأنه مَظِنة جَلْب النوم فيفوت استماع الخطبة وهو واجب، وقد ينتقض الوضوء الذي هو شرط لصحة الصلاة.
- على المسلم أن يكون على هيئة تسترعي انتباهه للخطيب يوم الجمعة ليحصل المقصود من الخطبة وليخرج بفائدة منها.