Majiya: HadeethEnc.com, Hausa v1.25.0
Rubutun Larabci
عن سعيد بن جُبير، قال: قلتُ لابن عباس: إنَّ نَوْفًا البَكالي يزعم أنَّ موسى ليس بموسى بني إسرائيل، إنما هو موسَى آخر؟ فقال: كذبَ عدوُّ الله، حدثنا أُبَي بن كعب عن النبي صلى الله عليه وسلم: «قام موسى النبيُّ خطيبًا في بني إسرائيل، فسُئل أيُّ الناس أعلم؟ فقال: أنا أعلم، فعتب الله عليه، إذ لم يَرُدَّ العلم إليه، فأوحى الله إليه: أنَّ عبدًا من عبادي بمَجْمَع البحرين، هو أعلم منك. قال: يا رب، وكيف به؟ فقيل له: احمل حوتًا في مِكْتَل، فإذا فقدتَه فهو ثَمَّ، فانطلق وانطلق بفتاه يُوشِع بن نُون، وحملا حوتًا في مِكْتَل، حتى كانا عند الصخرة وضعا رءوسهما وناما، فانسلَّ الحوتُ من المِكْتَل فاتخذ سبيله في البحر سَرَبًا، وكان لموسى وفتاه عَجَبًا، فانطلقا بقية ليلتهما ويومهما، فلما أصبح قال موسى لفتاه: آتنا غداءنا، لقد لَقِينا من سفرنا هذا نَصَبًا، ولم يجد موسى مسًّا من النَّصَب حتى جاوز المكان الذي أُمِر به، فقال له فتاه: أرأيتَ إذ أوينا إلى الصخرة فإني نسيتُ الحوتَ، وما أنسانيهُ إلا الشيطانُ. قال موسى: ذلك ما كنا نَبْغي فارتدَّا على آثارِهما قصصًا. فلما انتهيا إلى الصخرة، إذا رجل مُسَجًّى بثوب، أو قال تَسَجَّى بثوبه، فسلَّم موسى، فقال الخَضِر: وأنَّى بأرضك السلام؟ فقال: أنا موسى، فقال: موسى بني إسرائيل؟ قال: نعم، قال: هل أتَّبِعُك على أن تُعَلِّمَني مما عُلِّمْتَ رُشْدًا قال: إنَّك لن تستطيع معيَ صبرا، يا موسى إني على علم من علم الله علَّمَنيه لا تعلمه أنت، وأنت على علم علَّمَكَه لا أعلمه، قال: ستجدني إن شاء الله صابرا، ولا أعصي لك أمرا، فانطلقا يمشيان على ساحل البحر، ليس لهما سفينة، فمرَّت بهما سفينة، فكلَّموهم أن يحملوهما، فعرف الخَضِر فحملوهما بغير نَوْل، فجاء عصفور، فوقع على حرف السفينة، فنقر نقرة أو نقرتين في البحر، فقال الخضر: يا موسى ما نقص علمي وعلمك من علم الله إلا كنقرة هذا العصفور في البحر، فعَمَد الخضر إلى لوح من ألواح السفينة، فنزعه، فقال موسى: قوم حملونا بغير نَوْل عَمَدتَ إلى سفينتهم فخرقتها لتُغْرِق أهلها؟ قال: ألم أقل إنك لن تستطيع معي صبرا؟ قال: لا تؤاخذني بما نسيتُ ولا تُرْهِقْني من أمري عُسْرًا -فكانت الأولى من موسى نسياناً-، فانطلقا، فإذا غُلام يلعب مع الغِلمان، فأخذ الخَضِر برأسه من أعلاه فاقتلع رأسه بيده، فقال موسى: أقتلتَ نفسا زكِيَّة بغير نفس؟ قال: ألم أقل لك إنك لن تستطيع معي صبرا؟ -قال ابن عيينة: وهذا أوكد- فانطلقا، حتى إذا أتيا أهل قرية استَطْعما أهلَها، فأَبَوْا أن يُضَيِّفوهما، فوجدا فيها جدارًا يريد أن يَنْقَضَّ فأقامه، قال الخضر: بيده فأقامه، فقال له موسى: لو شئتَ لاتخذتَ عليه أجرا، قال: هذا فِراق بيني وبينك». قال النبي صلى الله عليه وسلم: «يرحمُ اللهُ موسى، لوَدِدْنا لو صبر حتى يُقَصَّ علينا من أمرهما».
Fassara
Daga wurin Sa'eed bin Jubair, ya ce: Na ce wa Ibn Abbas: Nouf al-Bakali ya yi da'awar cewa Musa ba Musa ne ga Banu Isra'ila ba, sai dai wani Musa? Ya ce: makiyin Allah karya ne, Abi bin Kaab ya gaya mana daga Annabi mai tsira da amincin Allah cewa: “An tambayi Musa Annabi, mai wa’azi ga Bani Isra’ila, wadanne mutane suka fi sani? Ya ce: Na sani, don haka sai Allah ya tsawace shi, saboda ba a dawo masa da ilimi ba, sai Allah ya yi wahayi zuwa gare shi: Cewa wani bawan bayi na a cikin Al'umman Bahrain ya fi ka ilimi. Ya ce: Ya Ubangiji yaya abin yake? Aka ce masa: Carauko kifi whale a cikin Mukhtlal, kuma idan ka rasa shi, to a lokacin ne, sannan ya tashi ya tafi tare da yarinyarsa Joshua bin Noon, kuma suka ɗauki kifin a cikin Mukhtlal, har suka kasance a wurin dutsen kuma saita kawunansu suka yi barci, don haka kifin ya tashi daga Mukhtlal, don haka ya kama hanya zuwa cikin teku, kuma jirgin ruwa ne. Dare da rana, lokacin da ya zama Musa ya ce wa yarinyarsa: Mun ci abincin rana, muna da ya sadu da wannan abin tunawa daga tafiyarmu, kuma Musa bai sami wata illa ba daga abin tunawa har sai da ya wuce wurin da aka umurta, don haka wata yarinya ta ce masa: Ka ga kamar yadda muka dauke mu zuwa dutsen, na manta whale, kuma abin da na manta shi ne Shaidan. Musa ya ce: Wannan shi ne abin da muke so, don haka suka mayar da labarai a kan hanyarsu. Lokacin da suka karasa cikin dutsen, idan wani mutum ya lullube cikin alkyabba, ko kuma ya ce an nade shi a cikin alkyabba, sai ya yi sallama da Musa, sai Al-Khader ya ce: Shin aminci ya tabbata a kasarku? Ya ce: Ni ne Musa, sai ya ce: Musa, Bani Isra'ila? Ya ce: Na'am, Ya ce: Shin in bi ku don ku koya min game da abin da kuka koya wa baligi? Ya ce: "Ba za ku iya yin haƙuri tare da ni ba, ya Musa, ina sane da sanin Allah wanda Ya sanar da kai ba ku sani ba, kuma kuna sane da cewa shi ya koya muku ban san shi ba, ya ce: Za ku same ni, in Allah Ya yarda, mai haƙuri. Kuma ban yi maka rashin biyayya ba, sai suka tashi suka yi tafiya a bakin tekun. , ba tare da jirgi ba, don haka jirgi ya wuce su, sai suka ce su dauke su, don haka ya san kayan lambu kuma suka dauke su ba tare da sanda ba, don haka tsuntsu ya zo, sai ya fadi a gefen jirgin, don haka peck sau ɗaya ko biyu a cikin teku Ilimina da iliminka sun yi rashi daga sanin Allah sai dai kamar latsar wannan tsuntsu a cikin teku, sai ya sunkuyar da kayan lambu ga allon daga allunan jirgi, kuma ya ɗauki Sai Musa ya ce: "Tashi, ka ɗauke mu ba tare da kunu ba. Ka tafi zuwa ga jirginsu, sai na kakkarya shi har mutanenta su nutsar?" Ya ce: "Shin ban ce, lalle kai, za ka iya yin haƙuri tare da ni ba?" Ya ce: Kada ku dauke ni a kan abin da na manta kuma kada ku gajiyar da ni daga al'amurana da wahala - na farko daga mantuwa ne na Musa - sannan suka tafi, kuma yayin da yaro ke wasa da samari, ya dauki kayan lambu da kansa. daga sama kuma ya zare kansa da hannunsa, sai Musa ya ce: Kun kashe tsarkakakken rai ba tare da rai ba? Ya ce: "Shin, ban gaya muku ba, lalle ne za ku iya haƙuri da ni?" - Ibnu Uyaynah ya ce: Wannan kuma ya fi tabbatarwa - sai suka tashi, ko da kuwa mutanen wani kauye sun zo sun nemo mutanenta, suka ki karawa, sai suka sami bango a ciki wanda yake son fasawa, don haka ya saita shi. tsakanina da ku ". Annabi, Salatin Allah da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya ce: "Allah ya yi rahama ga Musa. Da mun yi haƙuri har sai an ba mu labarin lamuransu."
Sharhi
Sa'eed bin Jubair yana cewa ya fada wa Ibn Abbas cewa wani mutum da ake kira Nouf Al-Bakali ya yi da'awar cewa Musa wanda yake tare da Al-Khader ba Musa ba ne, wanda aka aiko shi ga Bani Isra'ila, amma wani Musa ne? Ibnu Abbas ya ce: (Karya ne, makiyin Allah) kuma wannan ya fito daga gare shi ne ta hanyar tsawatarwa da gargadi kada a yi kazafi a cikin Nouf, saboda Ibn Abbas ya ce a yayin fushinsa kuma kalmomin fushin galibi suna fada ne. gaskiya kuma musanta shi saboda ya fadi wani abu wanda ba gaskiya ba kuma ba lallai bane ya yi shawara. Sannan ya shiga cikin karyar Nouf cewa Abi bin Kaab ya gaya masa a kan annabi, salati da amincin Allah su tabbata a gare shi, cewa Musa ya tashi a matsayin mai wa’azi ga Bani Isra’ila. Ya ce: Na san mutane. Wannan shi ne abin da Musa, amincin Allah ya tabbata a gare shi, ya fada, gwargwadon imaninsa, don haka Allah Madaukakin Sarki ya zarge shi da rashin neman ilmi, kuma bai ce: Allah ne Mafi sani ba. Allah madaukaki ya bayyana masa cewa akwai wani bawa daga bayina ana kiransa Al-Khader a wurin taron Bahrain kuma ya fi ka ilimi, sai ya ce: Ya Ubangiji, yaya hanyar haduwa da shi? Don haka sai ya ce masa: Carauko kifi whale a cikin kwandon wicker, idan ka rasa kifin, to, za ka sami kayan lambu a wurin, don haka Musa ya tafi tare da bawansa mai suna Joshua bin Nun, kuma suka ɗaura kifi whale a cikin kwandon wicker kamar yadda Allah ya yi ya umurce shi, koda kuwa suna kan dutse a bakin tekun sun sa kawunansu a kasa suna bacci. '' Whale ya fito daga cikin kwanon, ya kama hanya zuwa teku, sai Allah ya kama butar ruwan. daga kifin whale, sai ya zama kamar igiya, da farfaɗar kifin kifi da riƙe tulun ruwa har sai da ta zama hanya bayan wannan abin al'ajabi ne ga Musa da bawansa, don haka suka tashi zuwa sauran dare da yini. Mun yi wannan tafiya, kuma Musa, amincin Allah ya tabbata a gare shi, bai sami gajiyawa ba har sai da ya wuce wurin da aka umurta, kuma aka jefa masa yunwa da gajiya, sai bawan nasa ya ce masa: Lokacin da muke a dutsen, na rasa kifin whale Don haka Musa ya ce: Wannan abin da muke tambaya kenan domin alama ce ta wayewar kayan lambu, don haka suka dawo kan hanyar da suka bi don bin hanyoyinsu, kuma da suka iso dutsen, sai ga wani mutum an lulluɓe shi da tufa, sai Musa ya yi sallama a gare shi, sai al-Khader ya ce: (Kuma zan sami zaman lafiya a cikin kasarku) watau? Tambayar keɓewa ce, tana nuna cewa mutanen wannan ƙasar ba musulmai ba ne a lokacin. Musa ya ce wa al-Khidr: Ni ne Musa. Al-Khader ya ce masa: Kai ne Musa wanda aka aiko zuwa ga Banu Isra'ila? Musa yace: Na'am. Wannan yana nuna cewa annabawa da sauran su ba tare da su ba sun san gaibi sai abin da Allah Madaukaki Ya sanar da su, domin da al-Khader ya san kowane gaibi, da Musa ya sani kafin ya tambaye shi, kuma wannan shi ne wurin shaida ga wanda Ibn Abbas ya ambaci hadisin, sai Musa ya ce masa: Shin in bi ka in dai za ka koya mani Wanene Allah wanda ya sanar da kai ilimi, kuma ba ya saba wa annabcinsa da kasancewarsa ma'abocin Shari'a, don koyi da shi wasu kuma sai dai idan sharadi ne a cikin babukan addini, domin Manzo ya zama ya fi wanda aka aiko shi cikin abin da aka aiko shi daga asasi da rassa na addini, sam ba haka ba. Al-Khader ya ba shi amsa da cewa: Ba za ka yi haƙuri da ni ba. Gama ina yin abubuwan da suka zama kamar mugunta ne, kuma ban sanya su a ciki ba. Sannan ya ce masa: Ya Musa, ina sane da abin da Allah ya sanar da kai, ka sanar da shi, kuma ba ka san shi ba, kuma kana sane da cewa Allah ya sanar da kai cewa ban san shi ba. Musa ya ce masa: Za ka same ni, in Allah Ya yarda, zan yi haƙuri da kai, ba na musun ka, kuma ba zan yi maka rashin biyayya ba. Daga nan sai suka tashi suna tafiya a bakin tekun da ba shi da jirgi, don haka jirgi ya wuce ta gabansu, don haka suka gaya wa masu jirgin cewa su dauke su, don haka masu jirgin suka san kayan lambu, kuma suka dauke su ba tare da biya ba Sai dai kamar danna wannan tsuntsu a cikin teku. Sannan ya tafi zuwa ga al-Khidr zuwa wani jirgi daga jirgin jirgi, sai ya cire shi da gatari, sai jirgin ya farfaxo sai ruwan ya shiga .. Sai Musa, amincin Allah ya tabbata a gare shi, ya ce masa: Wadannan mutane ne da suka dauki mu ba tare da biya ba. Al-Khader ya ce, yana tunatar da shi abin da ya fada masa a da: Shin ban ce ba za ku yi haƙuri da ni ba. Musa ya ce: Kada ku zarge ni da mantuwa kuma kada ku dame ni, domin hakan yana sanya mini wuya in bi ku. Batun farko na Musa, amincin Allah ya tabbata a gare shi, shi ne mantuwa. Don haka suka tashi bayan sun sauka daga jirgin, kuma idan sun kasance yaro yana wasa da samari, sai ya dauki kayan lambun da kan yaron ya ciro kansa da hannunsa, sai Musa ya ce wa al-Khidr, salam a kansa: "Na kashe rai tsarkakakke daga zunubai, ba mu ga wacce ta aikata wani zunubi da ke neman kashe ta ba, ko kuma ta kashe rai kuma an kashe ta da ita." Al-Khader ya ce wa Musa, amincin Allah ya tabbata a gare su ,: Ban ce maka ba za ka yi haƙuri da ni ba. "Kuna da kari" a wannan karon, karuwar zargi, kuma shi ya sa Sufyan bin Ayina, daya daga cikin masu ruwaito hadisin, ya ce: Kuma wannan ya fi tabbata. Kuma ya tabbatar da hakan ta hanyar kara "naku" a wannan karon. Don haka suka tashi har sai da sukazo wucewa ta wasu mutanen wani kauye suka roke su abinci, sai suka ki karawa, kuma ba su samu karimci ko masauki a wannan kauyen ba, don haka suka sami bango a ciki wanda yake shirin faduwa. da rushewa. Al-Khader ya ce wa Musa, amincin Allah ya tabbata a gare shi: Wannan adawa ta uku ita ce dalilin rabuwa tsakanina da kai. Annabi, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya ce: Allah ya yi wa Musa salati, Yana son mu kuma yana fatan ya yi hakuri har sai mun sami karin sani da hikima a tsakanin su.
Sharhi: العربية
يقول سعيد بن جُبير إنه أخبر ابن عباس أن رجلًا يُسمى نَوْفًا البَكالي زعم أنَّ موسى الذي كان مع الخضر ليس بموسى المرسَل لبني إسرائيل، إنما هو موسى آخر؟ فقال ابن عباس: (كذب عدوّ الله) وهذا خرج منه مخرج الزجر والتحذير لا القدح في نوف، لأن ابن عباس قال ذلك في حال غضبه وألفاظ الغضب تقع على غير الحقيقة غالبًا وتكذيبه له لكونه قال غير الواقع ولا يلزم منه تعمده. ثم استدل على كذب نوف بأن أبي بن كعب حدثه عن النبي صلى الله عليه وسلم أن موسى قام خطيبًا في بني إسرائيل فسأله رجل: من أعلم الناس؟ فقال: أنا أعلم الناس. وهذا قاله موسى عليه السلام بحسب اعتقاده، فعاتبه الله عز وجل حيث لم يرد العلم إليه، ولم يقل: الله أعلم. فأوحى الله تعالى إليه أنه يوجد عبد من عبادي يسمى الخضر عند ملتقى البحرين هو أعلم منك فقال: يا رب، كيف الطريق إلى لقائه؟ فقال له: احمل حوتًا في وعاء من خوص فإذا فقدت الحوت، فستجد الخضر هناك فانطلق موسى بخادم له يُسمَّى يوشع بن نون، وحملا حوتًا في وعاء من خوص كما أمره الله به، حتى إذا كانا عند صخرة عند ساحل البحر وضعا رؤوسهما على الأرض وناما، فخرج الحوت من الوعاء، واتخذ طريقا إلى البحر وأمسك الله عن الحوت جرية الماء فصار عليه مثل الطاق، وكان إحياء الحوت وإمساك جرية الماء حتى صار مسلكًا بعد ذلك عجبًا لموسى وخادمه، فانطلقا بقية ليلتهما ويومهما فلما أصبح قال موسى لخادمه: آتنا غداءنا لقد تعبنا من سفرنا هذا، ولم يجد موسى عليه السلام تعبًا حتى جاوز المكان الذي أُمر به فأُلقي عليه الجوع والتعب، فقال له خادمه: إننا عندما كنا عند الصخرة فإني فقدت الحوت. فقال موسى: هذا الذي كنا نطلب لأنه علامة وجدان الخضر، فرجعا في الطريق الذي جاءا فيه يتبعان آثارهما اتباعًا، فلما أتيا إلى الصخرة إذا رجل مغطًّى كله بثوب، فسلم موسى عليه، فقال الخضر: (وأنَّى بأرضك السلام) أي: وهل بأرضي من سلام؟ وهو استفهام استبعاد، يدل على أن أهل تلك الأرض لم يكونوا إذ ذاك مسلمين. فقال موسى للخضر: أنا موسى. فقال له الخضر: أنت موسى الذي أُرسل إلى بني اسرائيل؟ فقال موسى: نعم. وهذا يدل على أن الأنبياء ومن دونهم لا يعلمون من الغيب إلا ما علمهم الله تعالى، لأن الخضر لو كان يعلم كل غيب لعرف موسى قبل أن يسأله، وهذا محل الشاهد الذي لأجله ذكر ابن عباس الحديث، ثم قال له موسى: هل أتبعك على أن تعلمني من الذي علمك الله علمًا، ولا ينافي نبوّته وكونه صاحب شريعة أن يتعلم من غيره ما لم يكن شرطًا في أبواب الدين، فإن الرسول ينبغي أن يكون أعلم ممن أُرسل إليه فيما بُعث به من أصول الدين وفروعه لا مطلقًا. فأجابه الخضر بقوله: إنك لن تستطيع معي صبرًا؛ فإني أفعل أمورًا ظاهرها مناكير وباطنها لم تُحط به. ثم قال له: يا موسى إني على علم من علم الله علمنيه لا تعلمه أنت، وأنت على علم علمكه الله إياه لا أعلمه. فقال له موسى: ستجدني إن شاء الله صابرًا معك غير منكر عليك، ولن أعصي لك أمرًا. فانطلقا يمشيان على ساحل البحر ليس لهما سفينة، فمرت بهما سفينة فكلموا أصحاب السفينة أن يحملوهما فعرف أصحابُ السفينة الخضر فحملوهما بغير أُجرة، فجاء عصفور فوقف على حرف السفينة فنقر نقرة أو نقرتين في البحر، فقال الخضر: يا موسى ما نقص علمي وعلمك من علم الله إلا كنقرة هذا العصفور في البحر. فقصد الخضر إلى لوح من ألواح السفينة فنزعه بفأس فانخرقت السفينة ودخل الماء، فقال له موسى عليه السلام: هؤلاء قوم حملونا بغير أجر قصدت إلى سفينتهم فخرقتها لتُغرق أهلها. قال الخضر مذكِّرًا له بما قال له من قبل: ألم أقل إنك لن تستطيع معي صبرًا. قال موسى: لا تؤاخذني بنسياني ولا تضيق عليَّ، فإن ذلك يُعَسِّر علي متابعتك. فكانت المسألة الأولى من موسى عليه السلام نسيانًا. فانطلقا بعد خروجهما من السفينة، فإذا هم بغلام يلعب مع الغلمان فأخذ الخضر برأس الغلام فاقتلع رأسه بيده، فقال موسى للخضر عليه السلام: أقتلت نفسًا طاهرة من الذنوب، لم نرها أذنبت ذنبًا يقتضي قتلها، أو قتلت نفسًا فتُقتل به. فقال الخضر لموسى عليهما السلام: ألم أقل لك إنك لن تستطيع معي صبرًا. بزيادة «لك» في هذه المرة زيادة في العتاب، ولذلك قال سفيان بن عيينة أحد رواة الحديث: وهذا أوكد. واستدل عليه بزيادة «لك» في هذه المرة. فانطلقا حتى مرَّا بأهل قرية فطلبا منهم الطعام فامتنعوا أن يضيفوهما، ولم يجدوا في تلك القرية ضيافة ولا مأوى، فوجدا فيها جدارًا قد أوشك على السقوط والانهيار فأشار الخضر بيده فأقامه، فقال موسى للخضر: لو شئت لأخذت عليه أجرًا فيكون لنا عونا على سفرنا. فقال الخضر لموسى عليه السلام: هذا الاعتراض الثالث سبب للفراق بيني وبينك. قال النبي صلى الله عليه وسلم: يرحم الله موسى لقد أحببنا وتمنينا أن لو صبر حتى نستزيد مما دار بينهما من العلم والحكمة.
- للعالم أن يكذب ويخطئ من يذكر شيئا بغير علم.
- صحة الاحتجاج بخبر الواحد.
- استحباب الحرص على الازدياد من العلم والرحلة فيه ولقاء المشايخ وتحمُّل المشاق في ذلك.
- الخضر فيه قولان: الأول أنه نبي مرسل، وهو الراجح، والثاني أنه ولي.
- ينبغي اعتقاد كون الخضر نبيا لئلا يتذرع بذلك أهل الباطل في دعواهم أن الولي أفضل من النبي، مع أنه لو كان وليا لما كان فيه دلالة على التفضيل المطلق.
- أن الأنبياء ومن دونهم لا يعلمون من الغيب إلا ما علمهم الله -تعالى-، إذ لو كان الخضر يعلم كل غيب لعرف موسى قبل أن يسأله، قال -تعالى-: (عالم الغيب فلا يُظهر على غيبه أحدا، إلا من ارتضى من رسول).
- الله يفعل في ملكه ما يريد ويحكم في خلقه بما يشاء مما ينفع أو يضر فلا مدخل للعقل في أفعاله ولا معارضة لأحكامه بل يجب على الخلق الرضا والتسليم.
- لا حجة في هذه القصة على أن الخضر أفضل من موسى، بل موسى أفضل من الخضر.
- أحكام الله تعالى لا تُعلم إلا بواسطة رسله السفراء بينه وبين خلقه.
- في هذه القصة حجة على صحة الاعتراض بالشرع على ما لا يسوغ فيه، ولو كان مستقيمًا في باطن الأمر.
- جواز دفع أغلظ الضررين بأخفهما.
- الإغضاء على بعض المنكرات مخافة أن يتولد منه ما هو أشد.
- إفساد بعض المال لإصلاح معظمه.
- جواز طلب القوت وطلب الضيافة.
- قيام العذر بالمرة الواحدة وقيام الحجة بالثانية.