Kaynak: HadeethEnc.com, Türkçe v1.71.0
Arapça metin
عَنْ جَابِرٍ رضي الله عنه قَالَ: سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبْلَ وَفَاتِهِ بِثَلَاثٍ يَقُولُ: «لَا يَمُوتَنَّ أَحَدُكُمْ إِلَّا وَهُوَ يُحْسِنُ بِاللهِ الظَّنَّ».
Çeviri
Câbir -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre, şöyle demiştir: Vefat etmesinden üç gün önce Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in şöyle buyurduğunu işittim: «Sizden hiçbiriniz, Allah hakkında hüsnüzan beslemeden ölmesin.»
Açıklama
Müslümanı, ölüm anında kendisine merhamet edeceğini ve bağışlayacağını umarak Allah hakkında hüsnüzanda bulunmaya teşvik etmiştir. Çünkü korku, amelleri güzelleştirmek ve kişiyi salih amele sevk etmek için gereklidir. Fakat ölüm anı artık amel zamanı değildir. Bu durumda istenen şey, ümidin ağır basmasıdır.
Faydalar
- Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-, her durumunda ümmetini hidayet etmeye çok hırslı ve onlara karşı son derece şefkatli olmuştur. Ölüm döşeğinde bile ümmetine nasihat etmiş, onları kurtuluş yollarına yönlendirmiştir.
- et-Tîbî -rahimehullah- şöyle demiştir: Şimdiden amellerinizi güzelleştirin ki, ölüm anında Allah hakkında hüsnüzan besleyebilesiniz. Çünkü ölümden önce ameli kötü olan kimsenin, ölüm anında Allah hakkındaki zannı da kötü olur.
- Kul için en mükemmel hâl; ümit (reca) ile korkunun dengeli olması ve sevginin baskın gelmesidir. Sevgi araç, umut kervanbaşı, korku sürücü, Allah ise ihsan ve cömertliğiyle (Cennet'e) ulaştırandır.
- Ölümü yaklaşmış bir kimsenin yanında bulunanların, onun kalbinde ümit ve Allah hakkında hüsnüzan tarafını güçlendirmeleri gerekir. Çünkü bu hadiste Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in bunu vefat etmeden üç gün önce söylediği bildirilmiştir.
Açıklama: العربية
حَثَّ النبيُّ صلى الله عليه وسلم المسلمَ بأن لا يموت إلا وهو يُحسِنُ الظنَّ بالله بتَغْلِيْبِه جانبَ الرجاء عند الاحتضار بأن الله يرحمُه ويعفو عنه، لأن الخوف مطلوب لتحسين العمل، وتلك الحالة ليست حالة الأعمال، فالمطلوب فيها غَلَبَةُ الرجاء.
- حِرْص النبيِّ صلى الله عليه وسلم على إرشاد أمته، وشدة رأفته بها في جميع أحواله؛ حتى في مرض موته ينصح أمتَه ويدلُّها على مسالك النجاة.
- قال الطيبي: أحسنوا أعمالكم الآن حتى يَحْسُنَ ظنُّكم بالله عند الموت، فإنَّ مَن ساء عملُه قبل الموت يَسوء ظنُّه عند الموت.
- أكمل الأَحْوال للعبد اعْتدال الرَّجاء والخوف، وغلبةُ الحب؛ فالمحبَّة هي المرْكَبُ، والرَّجاء حادٍ، والخوف سائق، والله الموصل بمنِّه وكرمه.
- ينبغي على من كان قريبًا ممن حَضَرَه الموت أنْ يُغَلِّب عنده جانب الرجاء وحسن الظن بالله، ففي هذا الحديث أنه صلى الله عليه وسلم قال ذلك قبل أن يموت بثلاث.