Kaynak: HadeethEnc.com, Türkçe v1.71.0
Arapça metin
عن أبي هريرة رضي الله عنه مرفوعاً: «إذا أوى أحدكم إلى فراشه فَليَنْفُضْ فِرَاشَهُ بِدَاخِلَةِ إزَارِهِ فإنَّهُ لا يدري ما خلفه عليه، ثم يقول: باسمك ربي وضعت جنبي، وبك أرفعه، إن أمسكت نفسي فارحمها، وإن أرسلتها، فاحفظها بما تحفظ به عبادك الصالحين».
Çeviri
Ebu Hureyre –radıyallahu anh-’dan- merfû olarak rivayet edildiğine göre Rasûlullah –sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «Biriniz, yatağına yatacağı zaman elbisesinin iç tarafıyla yatağını silksin. Çünkü yatağında kendisini ne beklediğini (haşerat vb.) bilemez. Sonra da şöyle desin: Rabbim senin adınla yatağıma yattım, yine senin isminle yatağımdan kalkarım. Eğer uykuda canımı alırsan, ona merhamet et! Şayet hayatta bırakırsan, salih kullarını koruduğun gibi, onu da kötülüklerden koru!»
Açıklama
Hadisin manası uykudan önce okunacak zikirler hakkındadır. İnsanın hiçbir gücü ve kuvveti olmadığı ruhunu Rabbine teslim ettiği andır. Yaratanın eline koruması için onu tam bir teslimiyetle bırakır. Allah Teâlâ onu geri verir. İlim ehli şöyle demiştir: Zikrin ve duanın uykudan önce ve uyanınca yapılmasının hikmetinin insanın son amelinin (Allah’a) itaat ve ilk fiilinin de itaat olmasıdır. Bu mübarek hadiste Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- uykudan önce kulun yapması sünnet olan sözlü ve fiili şeyleri açıklamıştır. Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- bizi fiili tarafa yönlendirmiştir ve şöyle buyurmuştur: «Biriniz, yatağına yatacağı zaman yatağını silksin.» Çünkü Araplar yatağı öylece bırakırlardı. Belki de kulun yatağını terk etmesinden sonra eziyet veren haşeratlar yatağa girmiş olabilir ya da tozla kirlenmiş olabilir. Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- uykudan önce yatağın silkilmesini emretti. Sonra da Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- silkmeyi ve temizlemeyi açıkladı ve dedi ki: «Elbisesinin iç tarafıyla yatağını silksin.» el-İzar: Bedenin alt kısmına giyilen elbisedir. Kast edilen içe giyilen elbisenin ucudur. Çünkü o silkmek için daha kolaydır. İzarın dışına pislik vb. şeyler bulaşmasın diye yapılır ve yine avreti en iyi şekilde örtmek içindir. Sonra da Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- bu silkme ve temizlemenin sebebini açıklamıştır: «Çünkü yatağında kendisini ne beklediğini (haşerat vb.) bilemez.» Bu da, şeriatın bedenlerin korunmasında ne kadar gayretli olduğunun delilidir. Çünkü bedenlerde dinin var olması vardır. Bu şekilde sebebinin açıklanmasıyla fiili sünnetler bitmiştir. İkincisi: Sözlü sünnetler: Sonra Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: «Rabbim Senin adınla» Yani yüce ve azametli Allah’ın adıyla bu cansız/hareketsiz bedeni yatağa koyuyorum. Bu da Rabbini her vakit zikretmesinin müstehap olduğunun delilidir. Sonra da şöyle der: «Senin adınla yatağıma koydum ve senin adına kaldırırım.» «Eğer uykuda canımı alırsan, ona merhamet et!» Ölümden kinayedir. «Şayet hayatta bırakırsan.» Hayatta kalmanın kinayeli ifadesidir. Peygamber –sallallahu aleyhi ve sellem-’in şu sözü «Salih kullarını koruduğun gibi, onu da kötülüklerden koru!» Yani: Nefsimi ve ruhumu, kullarını koruduğun gibi koru. Ve o, kabahatlerden, büyük günahlardan ve şerlerden genel bir korumadır. Peygamber –sallallahu aleyhi ve sellem-’in şu sözü gibi: «Allah’ın helal ve haramlarına dikkat et. Allah da seni korusun.» Bu genel bir korumadır, bu yüzden salihlerle özel kılmış. Çünkü Rab Teâlâ’nın korumasına sadece salih olmakla nail olunur. Zayi eden ve çaba harcamayan için Allah’ın korumasından bir koruma yoktur ki, bu koruma Allah Teâlâ’nın sevdiklerine ve dostlarına has bir korumasıdır. Ancak genel korumadan bir şeye nail olabilir.
Açıklama: العربية
يدور معنى هذا الحديث حول بيان أذكار النوم، وهي اللحظة التي يسلم الإنسان فيها روحه لربه في لحظة لا يملك فيها حولا ولا قوة، فيتركها في يد خالقها يحفظها ، ويردها مع تمام التفويض لله تعالى. قال أهل العلم: وحكمة الذكر والدعاء عند النوم واليقظة أن تكون خاتمة أعماله على الطاعة، وأول أفعاله على الطاعة. وفي هذا الحديث المبارك يبين لنا النبي صلى الله عليه وسلم ما يسن على العبد فعله وقوله عند النوم، فأرشدنا النبي صلى لله عليه سلم إلى الجانب الفعلي، فقال: «إذا أوى أحدكم إلى فراشه فَليَنْفُضْ" وهذا لأن العرب كانوا يتركون الفراش بحاله، فلربما دخل الفراش بعد مغادرة العبد له بعض الحشرات المؤذية، أو تلوث بالغبار ونحوه، فأمر النبي صلى الله عليه سلم بنفض الفراش قبل النوم، ثم بين النبي صلى الله عليه وسلم آلة النفض والتنظيف فقال: "فلينفض فِرَاشَهُ بِدَاخِلَةِ إزَارِهِ" والإزار: هو ما يلبس على أسفل البدن، والمقصود أي: بطرف الثياب الداخلي، لأنه أسهل للنفض، وحتى لا يصيب ظاهر الإزار شيء من القذر ونحوه، كما انه أستر للعورة، والغالب على العرب أنه لم يكن لهم ثوب غير ما هو عليهم من إزار ورداء، فالمهم هو نفض الفراش سواء كان النفض بملابس متصلة (يرتديها الشخص) أم منفصلة (لا يرتديها)، أو بما ينفض به الفراش غير ذلك. ثم يبين النبي صلى الله عليه وسلم العلة من هذا النفض والتنظيف: "فإنَّهُ لا يدري ما خلفه عليه" وهذا يدل على حرص الشريعة على سلامة الأبدان، لأن بالأبدان قوام الأديان، وهكذا انتهت هنا السنة الفعلية مع بيان علتها. ثانيا: السنة القولية. ثم قال النبي صلى الله عليه وسلم: "ثم يقول: باسمك ربي" أي: باسم الله العلي العظيم أضع هذا الجسد الهامد على الفراش، وهذا يدل على استحباب مداومة الإنسان لذكر ربه في كل وقت، ثم يقول: "وضعت جنبي وبك أرفعه" أي: أني لا أضع هذا الجسد ولا أرفعه إلا مستصحبا فيها ذكرك. ثم قال صلى الله عليه وسلم : "إن أمسكت نفسي فارحمها" كناية عن الموت. قوله صلى الله عليه وسلم: "وإن أرسلتها" كناية عن الحياة. وقوله صلى الله عليه وسلم: "فاحفظها بما تحفظ به عبادك الصالحين" أي أن تحفظ نفسي وروحي بما تحفظ به عبادك، وهو حفظ عام من سائر الآثام والموبقات والشرور ، كقوله صلى الله عليه وسلم: "احفظ الله يحفظك" فهذا حفظ عام ولذا خصه بالصالحين فإن حفظ الرب تعالى لا ينال إلا بالصلاح، فليس للمفرط والمضيع حظ من حفظ الله الحفظ الخاص الذي يوليه الله تعالى لأوليائه، ولكن قد يناله شيء من الحفظ العام.
- يستحب نفض الفراش قبل الدخول فيه ، لكيلا يكون دخل فيه شيء من المؤذيات وهو لا يشعر، ولتنظيفه مما وقع عليه من تراب أو أقذار.
- حياة العبد ينبغي أن تكون مرتبطة بمنهج الله وأعماله قائمة على اسم الله -تعالى-.
- التوفيق ألا يكلك الله طرفة عين، وأن يحفظك بحفظه ويرعاك برحمته، والخذلان أن يكلك الله إلى نفسك.
- مَن حفظ الله حفظه الله، فالله يحفظ عباده الصالحين في أنفسهم وأموالهم وأهليهم وأبنائهم ، فاللهم احفظنا بما تحفظ به عبادك الصالحين.
- الحث على الدعاء الوارد في هذا الحديث؛ لأن فيه التفويض التام لله والحصول على الهدوء النفسي والطمأنينة الفكرية مما قدر له.
- الحديث يحث على نفض الفراش بغض النظر عن آلة النفض وإنما ذكر النبي صلى الله عليه وسلم الإزار؛ لأن الغالب على العرب أنه لم يكن لهم ثوب غير ما هو عليهم من إزار ورداء، فالمهم هو نفض الفراش سواء كان النفض بملابس متصلة (يرتديها الشخص) أم منفصلة (لا يرتديها)، أو بما ينفض به الفراش من آلات حديثه.
- الحكمة من الأذكار والدعاء عند النوم واليقظة أن تكون خاتمة أعمال المسلم على الطاعة وأول أفعاله على الطاعة.
- هذه من آداب النوم، ومن حكمة الله عز وجل ورحمته أنك لا تكاد تجد فعلا للإنسان إلا وجدته مقرونا بذكر، فاللباس له ذكر، الأكل له ذكر، الشرب له ذكر، وذلك من أجل ألا يغفل الإنسان عن ذكر الله يكون ذكر الله على قلبه دائما وعلى لسانه دائما وهذه من نعمة الله -تعالى-.