Kaynak: HadeethEnc.com, Türkçe v1.71.0
Arapça metin
عن أنس بن مالك رضي الله عنه قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : «اسمعوا وأطيعوا، وإن استعمل عليكم عبد حبشي، كأن رأسه زبيبة».
Çeviri
Enes b. Malik -radıyallahu anh- merfu olarak rivayet ediyor: "Üzerinize başı kuru üzüm gibi siyah, Habeşli bir köle bile tâyin edilse dinleyin ve itaat edin."
Açıklama
Yöneticilerinizi dinleyip, itaat edin. Bu hüküm yaratılış olarak aslı ve nesli Habeşli olan, saçları siyah kuru üzüm şeklinde bir kimse yönetici olarak gelse bile aynıdır. Habeşlilerin saç şekilleri kara üzüm gibi dalgalı siyahtır. Bu bakımdan Arapların saç şekillerine benzemez. Yönetici asıl ve soy bakımından Habeşli bir kimse bile olsa ifadesi ile mübalağa üslubu kullanılmıştır. “Üzerinize yönetici olarak gelse” ifadesi halifenin hem kendisini hem de atadığı yöneticiyi kapsar. Arap olmayan bir yöneticinin insanlar üzerine zorla galip gelerek otoriteyi elde etmesi halinde Habeşli bir köle de olsa dinleyip, itaat edilmesi farzdır. Bu hadis, Allah’a karşı günah olan durumlar dışında yöneticilere emrettikleri konularda itaat etmenin farz olduğuna işaret eder. Yöneticilere itaat etmek demek; istikrar, güvenlik, bol hayır demektir, kaos ve kargaşadan, heva ve hevesten uzak bir hayat demektir. Kendilerine itaat edilmesi gereken konularda yöneticilere karşı gelinirse işte o zaman herkes kendi görüşünün doğru olduğunu ileri sürer, güvenlik ortadan kalkar, işler bozulur, fitneler çoğalır. Dolayısıyla başımızdaki yöneticileri dinleyip, onlara itaat etmemiz farzdır. Bizlere günah işlememizi emrettikleri takdirde bilmeliyiz ki (hepimizin) Rabbi birdir. Hüküm vermek tümüyle Ona aittir. Allah’a isyan olan konularda onlara itaat edemeyiz. Kendilerine şöyle deriz: “ Siz yöneticiler de Allah’a isyan etmekten kaçınmalısınız. Nasıl olur da bize Allah’a isyan etmemizi emredersiniz? Sizleri bu konuda dinleyip, itaat edemeyiz.” Yöneticilerin emrettikleri emirler üç kısma ayrılır: Birinci Kısım: Asılda Allah’ın emrettiği emirleri emretmeleri. Örneğin, camilerde cemaatle namaz kılmak, hayır işlerini yapmayı, kötülükleri terk etmeyi emretmek. Bu hususlarda itaat etmek iki yönüyle üzerimize farzdır.1-Zaten bu türden yapmamız istenen emirler bizler üzerine asıl olarak farz kılınmıştır. 2-Yöneticilerin emrine itaat etmek gereklidir. İkinci Kısım: Allah’a isyan edip, günah işlememizi emretmeleri. Hangi durum ve şartta olursa olsun bu konuda yöneticilere itaat edilmez. Örneğin; Namazların cemaatle kılınmamasını emretmeleri, sakalların kesilmesi, erkekler için elbiselerin ayak bileğinden aşağıya indirilmesi, Müslümanların malına el koyarak ve onlarla kavga ederek zulüm edilmesi gibi emirlerde bulunmaları. Bu hususlarda onlara asla itaat edilmez ve itaat etmek helal olmaz. Üzerimize düşen onlara nasihat ederek, Allah’tan korkmalarını söylemek ve yaptıklarının caiz olmadığını belirtmek, insanların Allah’a isyan etmelerini emretmenin haram olduğunu ifade etmektir. Üçüncü Kısım: Asılda ne Allah’ın ve ne de Rasûlü’nün bizlere emretmediği hakkında emir ve yasağın olmadığı hususları emretmeleri. Bu gibi durumlarda onlara itaat etmemiz gerekir. Örneğin, İslam dinine aykırı olmayan kural ve sistemler koymaları gibi. Bu konularda onlara itaat etmeli, koydukları kurallara uyulmalıdır. İnsanlar böyle davranırlarsa güvenlik, rahat ve huzur içinde yaşayacaklar, yöneticilerine karşı sevgi besleyecekler yöneticiler de halkını sevecektir.
Açıklama: العربية
الزموا السمع والطاعة لولاة الأمور، حتى لو استعمل عليكم عبد حبشي أصلًا وفرعًا وخلقةً، كأن رأسه زبيبة، وهذا من باب المبالغة في كون هذا العامل عبدًا حبشيًا أصلاً وفرعًًا، قوله: ((وإن استعمل)) يشمل الأمير الذي هو أمير السلطان، وكذلك السلطان. فلو فرض أن سلطانا غلب الناس واستولى وسيطر وليس من العرب؛ بل كان عبدًا حبشيًا فإن علينا أن نسمع ونطيع. فهذا الحديث يدل على وجوب طاعة ولاة الأمور إلا في معصية الله، لما في طاعتهم من الخير والأمن والاستقرار وعدم الفوضى وعدم اتباع الهوى. أما إذا عصي ولاة الأمور في أمر تلزم طاعتهم فيه؛ فإنه تحصل الفوضى، ويحصل إعجاب كل ذي رأي برأيه، ويزول الأمن، وتفسد الأمور، وتكثر الفتن.
- وجوب طاعة ولي الأمر فيما ليس بمعصية دون النظر إلى لونه أو جنسه.
- لا يجوز تولية العبد الإمامة، وإنما ذُكر في الحديث من باب المبالغة في الطاعة، أو إذا تغلب قهرًا.
- من أهداف الدعوة جمع كلمة المسلمين، والعمل على ما يحقق وحدة المجتمع الإسلامي.
- أنه إن لم نسمع ونطع حصلت الفوضى وزال النظام وزال الأمن وحل الخوف.
- استدل البخاري بهذا الحديث على جواز إمامة المفتون والمبتدع.