Kaynak: HadeethEnc.com, Türkçe v1.71.0
Arapça metin
عن أنس بن مالك رضي الله عنه مرفوعاً: قال الناسُ: يا رسولَ الله، غَلَا السِّعْرُ فسَعِّرْ لنا، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: «إنَّ اللهَ هو المُسَعِّر القابضُ الباسطُ الرازقُ، وإني لأرجو أن ألقى اللهَ وليس أحدٌ منكم يُطالِبُني بمظلمةٍ في دمٍ ولا مالٍ».
Çeviri
Enes -radıyallahu anh- anlatıyor: "İnsanlar Allah Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem-'e gelerek: "Ey Allah'ın Rasûlü fiyatlar yükseldi, bizim için fiyatları siz tespit edin." dediler. Bunun üzerine Allah Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: «el-Musa'ir/Fiyatları koyan Allah'tır. el-Kabid/Tutan, el-Basit/Veren, er-Rezzak/Rızık veren O'dur. Ben; hiç kimseye kan ve malda zulmetmemiş olduğum ve hiç kimsenin de benden bir şey talep etmediği bir halde Allah'a kavuşmayı dilerim.»
Açıklama
Allah Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem- döneminde fiyatlar yükselmişti. Bunun üzerine insanlar kendisinden fiyatları tespit etmesini istediler. Allah Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem- ise «el-Musa'ir/Fiyatları koyan Allah'tır. el-Kabid/Tutan, el-Basit/Veren, er-Rezzak/Rızık veren O'dur.» diye buyurmuştur. Yani, fiyatları indirip, yükselten Allah Teâlâ’dır. Dilediği kimseye rızkı bol dilediğine de az verir. Kim fiyat tayininde bulunursa yüce Allah’ın isteyip, dilediği bu hususta O’na karşı gelmiş ve rakip olmuş sayılır. Yüce Allah’ın kulları çıkarına belirlediği ucuzluk ve pahalılık haklarına mani olmuş kabul edilir. Devamın da Allah Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem-: «Ben hiç kimseye kan ve malda zulmetmemiş olduğum ve hiç kimsenin de benden bir şey talep etmediği bir halde Allah'a kavuşmayı dilerim.» demiştir. Yani insanların kendisinden istediği fiyat koyma talebine karşı çıkmasının sebebi eğer onların istediğini yaparsa insanlara malları hususunda zulüm edecek olması düşüncesidir. Sahiplerinin izni olmadan malların fiyatlarını arttırmak zulüm sayılır. Şayet esnaf kendi arasında anlaşıp, elindeki malın fiyatını stok yapıp, arttırırsa bu durumda devlet başkanı müşteri ve satıcı arasında adaleti tesis etmek gayesiyle piyasa fiyatlarını sınırlandırıp, tayin edebilir. Bir de yararların gözetilmesi ve zararların def edilmesi ilkesi bunu gerektirir. Eğer esnafın anlaşması olmadan, arzın talep edilen miktarı karşılamaması sebebiyle fiyatlar yükselmişse devlet başkanı fiyatlara dokunamaz. Halkı kendi haline bırakıp, yüce Allah’ın onlara rızıklarını pay etmesine müdahale etmez. Buna binaen esnaf fiyatları olağan üstü bir şekilde yükseltemez. Hadisin ifade ettiği mana bu şekildedir.
Açıklama: العربية
ارتفعت أسعار السلع في زمان النبي صلى الله عليه وسلم، فطلب الناس منه أن يحدِّد لهم أسعار السلع، فقال لهم رسول الله صلى الله عليه وسلم: «إنَّ اللهَ هو المُسَعِّر القابضُ الباسطُ الرازقُ» أي: إن الله تعالى هو الذي يُرَخِّص الأشياء ويغلِّيها، وهو الذي يضيق الرزق على من يشاء ويوسعه على من يشاء، أي: فمن حاول التسعير فقد عارض الله ونازعه فيما يريده، ويمنع العباد حقوقهم مما أولاهم الله تعالى في الغلاء والرخص. ثم قال صلى الله عليه وسلم: «وإني لأرجو أن ألقى اللهَ وليس أحدٌ منكم يُطالِبُني بمظلمةٍ في دمٍ ولا مالٍ» وهذا إشارة إلى أن المانع له من التسعير مخافة أن يظلمهم في أموالهم؛ فإن تسعير السلع تصرف فيها بغير إذن أهلها فيكون ظلما، لكن إذا تواطأ الباعة مثلا من تجار ونحوهم على رفع أسعار ما لديهم أثرة منهم، فلولي الأمر تحديد سعر عادل للمبيعات مثلا؛ إقامة للعدل بين البائعين والمشترين، وبناء على القاعدة العامة، قاعدة جلب المصالح ودرء المفاسد، وإن لم يحصل تواطؤ منهم وإنما ارتفع السعر بسبب كثرة الطلب وقلة العرض، دون احتيال، فليس لولي الأمر أن يحد السعر، بل يترك الرعية يرزق الله بعضهم من بعض، وعلى هذا فلا يجوز للتجار أن يرفعوا السعر زيادة عن المعتاد ولا التسعير، وعليه يحمل هذا الحديث.
- فيه دليل على أن التسعير مظلمة، وإذا كان مظلمة فهو محرم، إلا إذا رأى الإمام أن التسعير فيه مصلحة ودفع للظلم عن الناس فيجوز.
- الباسط والرازق من أسماء الله -تعالى- ويوصف الله بالقبض والبسط.