اللهُمَّ أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ، وَبِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لَا أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ»: «یا الله، از خشمت به خشنودی‌ات و از مجازاتت به بخششت پناه می‌آورم و از تو به خودت پناه می‌آورم. مرا توان و یارای آن نیست که به ثنای تو [چنانکه شایسته است] بپردازم، تو چنان هستی که خود را ستايش نموده‌ای

متن عربی

عَنْ عَائِشَةَ رضي الله عنها قَالَتْ: فَقَدْتُ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةً مِنَ الْفِرَاشِ فَالْتَمَسْتُهُ فَوَقَعَتْ يَدِي عَلَى بَطْنِ قَدَمَيْهِ وَهُوَ فِي الْمَسْجِدِ وَهُمَا مَنْصُوبَتَانِ، وَهُوَ يَقُولُ: «اللهُمَّ أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ، وَبِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لَا أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ».

ترجمه

از ام المؤمنین عایشه رضی‌الله‌عنها روایت است که گفت: شبی رسول الله صلی‌‌الله‌علیه‌وسلم را در بستر نیافتم، پس در جستجوی او برآمدم که دستم کف پاهای ایشان را لمس کرد که در محل نمازش بود و پاهایش [در حال سجده] منصوب بود و می‌فرمود: «اللهُمَّ أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ، وَبِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لَا أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ»: «یا الله، از خشمت به خشنودی‌ات و از مجازاتت به بخششت پناه می‌آورم و از تو به خودت پناه می‌آورم. مرا توان و یارای آن نیست که به ثنای تو [چنانکه شایسته است] بپردازم، تو چنان هستی که خود را ستايش نموده‌ای».

شرح

عایشه رضی‌الله‌عنها می‌فرماید: من کنار رسول الله صلی‌‌الله‌علیه‌وسلم خوابیده بودم، پس شب ایشان را نیافتم و با دستم محلی را جستجو کردم که ایشان در حجره نماز می‌خواند و ایشان را در حال سجده یافتم که می‌فرمود: «پناه می‌آورم» و توسل می‌جویم «به خشنودی‌ات از خشمت» بر من یا بر امتم؛ و پناه می‌آورم «به عفو و بخشش» و گذشت بسیارت «از مجازاتت»، «و از تو به خودت پناه می‌آورم» و به صفات جمال از صفات جلالت، زیرا از تو نمی‌توان پناه جست مگر به خودت؛ زیرا نجات و پناهی از الله نیست مگر به سوی خودش؛ «نمی‌توانم ثنای تو را در شمار آورم» نمی‌توانم ستایش تو را به‌جا آورم و بشمارم و زیرا از شمارش نعمت‌ها و نیکی‌های تو چنانکه شایسته‌اش هستی ناتوانم، حتی اگر همهٔ تلاشم را به کار ببرم؛ «تو چنان هستی که خود ثنای خود را گفته‌ای» زیرا تویی که به شکل شایسته ثنای خود را گفته‌ای، پس چه کسی می‌تواند حق ثنای تو را ادا کند؟!

فواید

• مستحب بودن خواندن این دعاها در سجده.
• میرک می‌گوید: «در یکی از روایات نسائی آمده است: این دعا را پس از پایان نماز و آماده نمودن رختخواب می‌خواند».
• مستحب بودن ثنا و ستایش الله با ذکر صفات ایشان و دعا کردن با نام‌های ثابت الله در قرآن و سنت.
• این حدیث شامل بزرگداشت خالق در رکوع و سجود است.
• جایز بودن پناه‌بردن به صفات الله، چنانکه پناه‌بردن به ذات الله - سبحانه‌وتعالی - جایز است.
• خطابی می‌گوید: «این سخن معنای لطیفی دارد؛ اینکه پیامبر صلی‌‌الله‌علیه‌وسلم به الله پناه می‌برد که با خشنودی‌اش او را از خشمش پناه دهد و با عافیتش از عقوبتش نجات دهد؛ و خشنودی و خشم دو امر متضاد و مقابل هم هستند و همینطور معافات (عفو) و بازخواست با مجازات؛ و چون به الله سبحانه‌وتعالی رسید که ضد و مقابل ندارد، از او به خودش پناه می‌برد نه غیر او؛ و این یعنی: استغفار از کوتاهی در عبادت و ستایشی که شایستهٔ خداوند است. و اینکه می‌فرماید: «لا أحصي ثناء عليك» یعنی نمی‌توانم این ثنا و ستایش را در شمار آورم و چنانکه باید انجامش دهم.

موضوع‌ها

• فقه و اصول
• فقه عبادات
• نماز
• ذكرهاى نماز