منبع: HadeethEnc.com, فارسی v۱.۳۰.۰
متن عربی
عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ المُؤْمِنينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: مَا صَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلاَةً بَعْدَ أَنْ نَزَلَتْ عَلَيْهِ: {إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالفَتْحُ} [النصر: 1] إِلَّا يَقُولُ فِيهَا: «سُبْحَانَكَ رَبَّنَا وَبِحَمْدِكَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي». وعَنْها قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُكْثِرُ أَنْ يَقُولَ فِي رُكُوعِهِ وَسُجُودِهِ: «سُبْحَانَكَ اللهُمَّ رَبَّنَا وَبِحَمْدِكَ، اللهُمَّ اغْفِرْ لِي» يَتَأَوَّلُ الْقُرْآنَ.
ترجمه
از ام المؤمنین عایشه رضی الله عنها روایت است که گفت: پیامبر صلی الله علیه و سلم پس از آنکه سورهٔ {إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالفَتْحُ} بر ایشان نازل شد، هیچ نمازی نخواندند مگر آنکه در آن می‌فرمودند: «سُبْحَانَكَ رَبَّنَا وَبِحَمْدِكَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي» یعنی: «پروردگارا، تو پاک و منزهی و با ستایش تو [تو را تسبیح می‌گویم]، خداوندا، مرا بیامرز». و از ایشان (عایشه) روایت است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و سلم در رکوع و سجودشان بسیار می‌فرمودند: «سُبْحَانَكَ اللهُمَّ رَبَّنَا وَبِحَمْدِكَ، اللهُمَّ اغْفِرْ لِي» یعنی: «خداوندا، پروردگارا، تو پاک و منزهی و با ستایش تو [تو را تسبیح می‌گویم]، خداوندا، مرا بیامرز»، و با این کار، [دستور] قرآن را تأویل (و اجرا) می‌کردند».
شرح
ام‌المؤمنین عایشه رضی الله عنها خبر می‌دهند که پیامبر صلی الله علیه و سلم هنگامی که سورهٔ {إذا جاء نصر الله والفتح} بر ایشان نازل شد، قرآن را تأویل (و اجرا) کردند و به فرمانبرداری از امر خداوند متعال در این سخنش که {فسبح بحمد ربك واستغفره} (پس با ستایش پروردگارت او را تسبیح گوی و از او آمرزش بخواه)، شتافتند. پس در حال رکوع و سجود در نمازشان بسیار می‌فرمودند: «سبحانك» تو را از هر نقصی و از آنچه شایستهٔ تو نیست، پاک و منزه می‌دانم، «اللهم ربنا وبحمدك» با ثنای پسندیده‌ای که به خاطر کمال ذات، صفات و افعالت بر توست، «اللهم اغفر لي» خداوندا گناه مرا محو کن و از آن درگذر.
فواید
- مستحب بودن بسیار گفتن این دعا در رکوع و سجود.
- استغفار در پایان عمر، تذکری است بر اینکه عبادت‌ها نیز - به خصوص نماز - باید با استغفار به پایان برسند، تا آنچه از نقص در آنها رخ داده، جبران شود.
- بهترین چیزی که برای پذیرش دعا به وسیلهٔ آن به خداوند متوسل می‌شوند، ذکر ستایش‌ها، تسبیح و منزه دانستن او از نقایص و عیوب است.
- فضیلت استغفار، و طلب آن در هر حال.
- کمال بندگی پیامبر صلی الله علیه و سلم و فرمانبرداری ایشان از امر خداوند.
شرح: العربية
تُخْبِرُ أمُّ المؤمنين عائشةُ رضي الله عنها أن النبي صلى الله عليه وسلم لما أُنزِل عليه: {إذا جاء نصر الله والفتح} تَأَوَّلَ القرآنَ وبَادَرَ إلى امتثال أَمْرِ الله تعالى في قوله: {فسبح بحمد ربك واستغفره}، فكان يكثر أن يقول في حال ركوعه وسجوده أثناء الصلاة: «سبحانك» وتنزيهًا لك من كلِّ نقص عما لا يليق بك، «اللهم ربنا وبحمدك» بالثناء المحمود عليك لكمال ذاتك وصفاتك وأفعالك، «اللهم اغفر لي» وامْحُ عني ذنبي وتجاوز عنه.
- استحباب الإكثار من هذا الدعاء في الركوع والسجود.
- الاستغفار في آخر العُمْر فيه تَنبيهٌ أنْ تَخْتِمَ العبادات كذلك -وخصوصًا الصلاة- بالاستغفار، ليتدارك ما حصل فيها من النقص.
- أحسن ما يُتَوَسَّل به إلى الله في قبول الدعاء هو ذِكْرُ مَحامده وتسبيحه وتنزيهه عن النقائص والعيوب.
- فضيلة الاستغفار، وطلبه في كل حال.
- كمال عبودية النبي صلى الله عليه وسلم وامتثاله لأمر الله.