Majiya: HadeethEnc.com, Hausa v1.25.0
Rubutun Larabci
عن حنظلة بن حِذْيَم، أن جدَّه حَنِيفَة قال لحِذْيَم: اجمع لي بنيَّ، فإني أريد أن أُوصِي، فجَمَعهم، فقال: إنَّ أوَّل ما أوصي أنَّ ليَتِيمي هذا الذي في حَجْري مائة من الإبل، التي كنا نُسمِّيها في الجاهلية: المُطَيِّبة، فقال حِذْيَم: يا أبَتِ، إني سمعت بَنِيك يقولون: إنما نُقِرُّ بهذا عند أَبِينا، فإذا مات رجَعْنا فيه، قال: فبَيْني وبيْنكم رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فقال حِذيم: رَضِينا، فارْتَفَعَ حذيم، وحنيفة، وحنْظَلَة معهم غُلام، وهو رَدِيف لحذيم، فلما أتوا النبي صلى الله عليه وسلم ، سلَّموا عليه، فقال النبي صلى الله عليه وسلم : «ما رَفَعَك يا أبا حذيم؟» قال: هذا، وضرَب بيده على فَخِذ حذيم، فقال: إني خَشِيتُ أن يَفْجَأَني الكِبَر، أو الموْت، فأردتُ أن أوصي، وإني قلتُ: إن أوَّل ما أوصي أن ليتيمي هذا الذي في حَجْري مائة من الإبل، كنا نُسَمِّيها في الجاهلية: المُطَيِّبة، فغَضِب رسول الله صلى الله عليه وسلم ، حتى رأَيْنا الغضب في وجهه، وكان قاعدًا فجَثَا على ركبتيه، وقال: «لا، لا، لا الصدقة خمس، وإلا فعشر، وإلا فخمس عشرة، وإلا فعشرون، وإلا فخمس وعشرون، وإلا فثلاثون، وإلا فخمس وثلاثون، فإن كَثُرت فأربعون» ، قال: فودَّعوه ومع اليتيم عصا، وهو يَضْرب جملا، فقال النبي صلى الله عليه وسلم : «عَظُمَت هذه هراوة يتيم» ، قال حنظلة: فَدَنا بي إلى النبي صلى الله عليه وسلم ، فقال: إنَّ لي بَنِين ذوي لِحى، ودون ذلك، وإنَّ ذا أصغرُهم، فادع الله له، فَمَسَح رأسه، وقال: «بارك الله فيك» ، أو «بورك فيه» ، قال ذَيَّالٌ: فلقد رأيتُ حنظلة، يؤتى بالإنسان الوارِم وجهه، أو بالبهيمة الوارِمة الضَّرع، فيَتْفُل على يديه، ويقول: بسم الله، ويضع يده على رأسه، ويقول على موْضِع كف رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فَيَمْسحه عليه، وقال ذيال: فَيَذْهب الوَرَم.
Fassara
Daga Hanzala Bn Hizyam cewa Kakansa Hanifa ya ce: da Hizyam ka tara mun 'ya'ya na, saboda ina son inyi Wasiyya. sai ya tara su, sai ya ce: farkon abun da zanyi wasiyya shi ne cewa wannan Marayan nawa da yake kan cinyata in na mutu yana da Raqumi xari, wacce Muke kiranta a Jahiliyya Farantawa, sai Hizyam ya ce: ya Babana, naji 'Ya'yanka suna cewa: zamu yarda da wannan ne a gaban Babanmu idan ya Mutu ba zamu yarda ba, ya ce: to ai tsakanina da ku akwai Manzon Allah SAW, sai hizyam ya ce: Mun yarda sai Hizyam ya xaga da shi da Hanifa da Hanzala tare da su da yaron, kuma Hizyam ne ya goya shi a bayan abun Hawansa, yayin da suka isa wajen Manzon Allah SAW sai suka yi masa Sallama sai manzon Allah SAW ya ce: Mai ya taso ka ya Aba Hizyam? sai ya ce: wannan kuma sai ya daki cinyar hizyam da Hannunsa, sai ya ce: lallai ni ina jin tsoron kada tsufa ya cimmun ko kuma Mutuwa, shi yasa nake son nayi Wasiyya, kuma ni nace: cewa lallai farkon abunda zanyi Wasiyya da shi shi ne wannan Marayan nawada yake kan cinyata a bashi Raquma Xari, kuma muna kiranta a jahiliyya Kyautatawa, Sai Manzon Allah SAW yayi fushi har muka ga fushin a fuskarsa kuma yana Yana zaune sai ya durqusa kan Guiwoyinsa, kuma ya ce: A'a A'a Sadaqa Biyar ne, in kuma ba haka goma, in kuma ba haka ba to ashirin, in kuma ba haka ba Ashirin da Biyar in kuma ba haka ba Talatin in kuma ba haka ba Talatin da biyar idan kuma tayi yawa to arba'in" ya ce: sai suka yi masa bankwana da shi tare da Marayan akwai wani sanda, kuma da shi yake dukan Raqumin, sai Manzon Allah SAW ya ce: "Wanna sandar Mrayan tayi girma" Hanzala ya ce: sai ya kusanto dani zuwa Manzon Allah SAW sai ya ce: lallai ni ina da Yaya Maza ma'abota Gemu, da kuma qasa da haka kuma wannan shi ne Mafi qanqancinsu, ka roqa masa Allah, sai ya shafi kansa, kuma ya ce: "Allah yayi maka Al-barka" ko "An roqa maka Al-barka" Thayyal ya ce: kuma haqiqa naga Hanzala, ana zuwa da Mutum wanda fuskarsa ta kumbura ko dabba da Nononta ya kumbura sai yayi tofi a hannunsa kuma ya ce: da Sunan Allah sai ya sanya Hannunsa akan sa, kuma ya ce: akan wurin tafin Manzon Allah SAW sai ya shafeshi akai, kuma Thayyal ya ce: sai Kumburin ya tafi
Sharhi
Hanzala Bn Hizyam bada labarin Kakansa Hanifa ya ce: da Hizyam ka tara mun 'ya'ya na, saboda ina son inyi Wasiyya. sai ya tara su, sai ya ce: farkon abun da zanyi wasiyya shi ne cewa wannan Marayan nawa da yake kan cinyata in na mutu yana da Raqumi xari, wacce Muke kiranta a Jahiliyya Farantawa, sai Hizyam ya ce: ya Babana, naji 'Ya'yanka suna cewa: zamu yarda da wannan ne a gaban Babanmu idan ya Mutu ba zamu yarda ba, ya ce: to ai tsakanina da ku akwai Manzon Allah SAW, sai hizyam ya ce: Mun yarda sai Hizyam ya xaga da shi da Hanifa da Hanzala tare da su da yaron, kuma Hizyam ne ya goya shi a bayan abun Hawansa, yayin da suka isa wajen Manzon Allah SAW sai suka yi masa Sallama sai manzon Allah SAW ya ce: Mai ya taso ka ya Aba Hizyam? sai ya ce: wannan kuma sai ya daki cinyar hizyam da Hannunsa, sai ya ce: lallai ni ina jin tsoron kada tsufa ya cimmun ko kuma Mutuwa, shi yasa nake son nayi Wasiyya, kuma ni nace: cewa lallai farkon abunda zanyi Wasiyya da shi shi ne wannan Marayan nawada yake kan cinyata a bashi Raquma Xari, kuma muna kiranta a jahiliyya Kyautatawa, Sai Manzon Allah SAW yayi fushi har muka ga fushin a fuskarsa kuma yana Yana zaune sai ya durqusa kan Guiwoyinsa, kuma ya ce: A'a A'a Sadaqa Biyar ne, in kuma ba haka goma, in kuma ba haka ba to ashirin, in kuma ba haka ba Ashirin da Biyar in kuma ba haka ba Talatin in kuma ba haka ba Talatin da biyar idan kuma tayi yawa to arba'in" ya ce: sai suka yi masa bankwana da shi tare da Marayan akwai wani sanda, kuma da shi yake dukan Raqumin, sai Manzon Allah SAW ya ce: "Wanna sandar Mrayan tayi girma" Hanzala ya ce: sai ya kusanto dani zuwa Manzon Allah SAW sai ya ce: lallai ni ina da Yaya Maza ma'abota Gemu, da kuma qasa da haka kuma wannan shi ne Mafi qanqancinsu, ka roqa masa Allah, sai ya shafi kansa, kuma ya ce: "Allah yayi maka Al-barka" ko "An roqa maka Al-barka" Thayyal ya ce: kuma haqiqa naga Hanzala, ana zuwa da Mutum wanda fuskarsa ta kumbura ko dabba da Nononta ya kumbura sai yayi tofi a hannunsa kuma ya ce: da Sunan Allah sai ya sanya Hannunsa akan sa, kuma ya ce: akan wurin tafin Manzon Allah SAW sai ya shafeshi akai, kuma Thayyal ya ce: sai Kumburin ya tafi
Sharhi: العربية
يحكي حنظلة بن حذيم بن حنيفة أن جده حنيفة أمر ابنه حذيم أن يجمع له جميع أولاده؛ لأنه يريد أن يوصي قبل وفاته، فجمعهم وأخبرهم أن أول ما يوصي به أن ليتيمه الذي في حضانته مائة من الإبل، وكانوا يسمونها في الجاهلية المُطَيَّبة، أي الطيبة التي استطابها القوم لكونها من خيار الإبل، فقال حذيم لأبيه: إني سمعت أولادك يقولون: إنما نُقِرُّ بهذا عند أبينا، فإذا مات رجعنا فيه ولم نعطِ اليتيم شيئًا. قال حنيفة: فبيني وبينكم رسول الله صلى الله عليه وسلم ، هو الذي يحكم في هذا الأمر. فقال حذيم: رضينا بحكم رسول الله صلى الله عليه وسلم . فذهب حذيم، وحنيفة، وحنظلة بن حذيم وهو صبي صغير ملازم لأبيه حذيم، فلما أتوا النبي صلى الله عليه وسلم ، سلَّموا عليه، فقال النبي صلى الله عليه وسلم لحنيفة: ما الذي جاء بك يا أبا حذيم؟ فقال: هذا، وأشار إلى حذيم. وقال: إني خفت أن أموت، فأردت أن أوصي، وإني قلت: إن أول ما أوصي به أن ليتيمي هذا الذي في حضانتي مائة من الإبل، كنا نسميها في الجاهلية: المُطَيِّبة. فغضب رسول الله صلى الله عليه وسلم ، حتى رأوا الغضب في وجهه، وكان قاعدا فجلس على ركبتيه، وقال: لا، الصدقة خمس من الإبل، وإلا فعشر، وإلا فخمس عشرة، وإلا فعشرون، وإلا فخمس وعشرون، وإلا فثلاثون، وإلا فخمس وثلاثون، فإن كثرت فأربعون. يريد جواز ذلك إن لم يزد على الثلث، فودَّعوه ومع اليتيم عصا يضرب بها جملًا، فقال النبي صلى الله عليه وسلم : «عَظُمَت هذه هراوة يتيم» أي: عَظُم شخصه وجثته، والهراوة العصا، كأنه حين رآه عظيم الجثة استبعد أن يقال له يتيم، لأن اليُتم في الصغر. قال حنظلة: فقربني جدي إلى النبي صلى الله عليه وسلم ، فقال: إن لي بنين كبار أصحاب لِحى، وبنين أصغر منهم، وإن هذا أصغرهم، فادع الله له. فمسح رأسه، وقال: «بارك الله فيك»، قال ذيال -وهو أحد رواة الحديث-: فلقد رأيتُ حنظلة، يأتيه الإنسان الوارم وجهه، أو بالبهيمة الوارمة ثديها، فيبصق على يديه، ويقول: بسم الله، ويضع يده على رأسه، على موضع كف رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فيمسحه على الجزء الورم، فيذهب الورم.
- فيه معجزة ظاهرة للنبي -صلى الله عليه وسلم- وأنه مسح على رأس حنظلة ودعا له بالبركة، فكان إذا أتاه مريض ووضع يده على موضع كف رسول الله -صلى الله عليه وسلم- ومسح بيده على موضع الألم شُفي بإذن الله -تعالى-.
- في هذا منقبة لحنظلة -رضي الله عنه-.
- مشروعية الوصية مع عدم الإضرار بالورثة.