Majiya: HadeethEnc.com, Hausa v1.25.0
Rubutun Larabci
عن أبي هريرة رضي الله عنه مرفوعاً: «يقول اللهُ: إذا أراد عبدي أنْ يعملَ سيئةً، فلا تكتبوها عليه حتى يعملَها، فإنْ عَمِلها فاكتبوها بمثلِها، وإنْ تركها مِن أجلي فاكتبوها له حسنةً، وإذا أراد أنْ يعملَ حسنةً فلم يعملها فاكتبوها له حسنةً، فإنْ عملها فاكتبوها له بعشر أمثالها إلى سبعِ مائة ضِعْفٍ».
Fassara
Daga Abu Huraira =Allah ya yarda da shi- zuwa ga Manzon Allah: "Allah Maxauakai yana cewa idan bawa na ya so yin savo, kada ku rubuta shi har sai ya aikata, idan kuma ya aikata shi to ku rubuta masa kwatankwacinsa, kuma idan ya barshi saboda ni to ku rubuta masa lada, kuma idan yai nufin yin aikin lada sai naiyi ba to ku rubuta masa ladan aiki xaya, idan kuma ya aika shi to ku rubuta masa lada goma har zuwa ninki xari bakwai"
Sharhi
Wannan jawabi ne daga Allah Madaukaki zuwa ga mala’ikun da aka damka wa kiyayewa da rubuta aikin mutum, kuma yana nuna falalar Allah a kan mutum, da fifikonsa daga gare shi. Fadinsa: “Idan bawana yana son yin mummunan abu, to kada ku rubuta masa sai ya san shi.” Ana iya nufin aikin don yin aikin zuciya da abin farauta, kuma ya bayyana. Domin kuwa akwai shaidu da suke nuna cewa aiki na zuciya abin zargi ne kuma lada ne akanta, Allah madaukaki yace: {Kuma duk wanda aka kawo shi da sabo da zalunci, to zamu fitar dashi daga azaba mai radadi.} To yaya kuma wanda aka kashe? Ya ce: "Yana da sha'awar kashe ɗan'uwansa." Waɗannan matani sun dace don fayyace janar din: "Idan yana son aikata mummunan abu, kada ku rubuta shi har sai ya aikata shi." Saboda azamar zuciya tayi aiki. Cewa: «tutar Vaketboha ideals», na nufin: mara kyau, Allah madaukaki ya ce: {duk wanda ya yi goma kuma ya zo da sharri ba a saka masa kawai kamar ba za a zalunce shi ba}, kuma Madaukaki ya ce: {mummunan aiki ba lada, amma kamar ta da aiki Salihan namiji ko mace alhali yana mai imani, to waɗanda suka shiga Aljanna za a azurta su da wani lissafi a cikin ta. Fadinsa: “Idan ya bar ta saboda ni, to ku rubuta masa da kyakkyawan aiki.” Ya takaita yin watsi da shi saboda Allah Madaukaki, ma'ana: don tsoronSa, saboda jin kunya. Fadinsa: "Kuma idan yana son aikata aiki mai kyau amma bai aikata ba, to rubuta masa a matsayin kyakkyawan aiki." Da sauransu, kuma wannan shine fifikon Allah Madaukaki, Mafi karimci da Mai jin kai. , kan bayinsa.kyakkyawan ayyuka zuwa kyawawan ayyuka dari bakwai. A cikin wannan hadisin, Annabi mai tsira da amincin Allah, ya jingina wannan magana ga Allah Madaukaki da cewa: "Allah yana cewa: Idan Ya so bawana," yana sifanta shi da hakan.
Sharhi: العربية
هذا الخطاب من الله تعالى للملائكة الموكَّلين بحفظ عمل الإنسان وكتابته، وهو يدل على فضل الله على الإنسان، وتجاوزه عنه. قوله: «إذا أراد عبدي أن يعمل سيئة، فلا تكتبوها عليه حتى يعلمها» والعمل قد يراد به عمل القلب والجوارح، وهو الظاهر؛ لأنه قد جاء ما يدل على أن عمل القلب يؤاخذ به، ويجزي عليه، قال الله تعالى: {وَمَن يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ}، وفي الحديث الصحيح: «إذا التقى المسلمان بسيفهما فالقاتل والمقتول في النار» ، قالوا: هذا القاتل، فما بال المقتول؟ قال: «إنه كان حريصاً على قتل أخيه»، فهذه النصوص تصلح لتخصيص عموم قوله: «إذا أراد أن يعمل سيئة فلا تكتبوها حتى يعملها» وهذا لا يخالف قوله في السيئة: «لم تكتب عليه»؛ لأن عزم القلب وتصميمه عمل. قوله: «فإن علمها فاكتبوها بمثلها»، يعني: سيئة واحدة، قال الله تعالى: {مَن جَاء بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَن جَاء بِالسَّيِّئَةِ فَلاَ يُجْزَى إِلاَّ مِثْلَهَا وَهُمْ لاَ يُظْلَمُونَ}، وقال تعالى: {مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلا يُجْزَى إِلاَّ مِثْلَهَا وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُوْلَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيهَا بِغَيْرِ حِسَابٍ}. قوله: «فإن تركها من أجلي فاكتبوها له حسنة» قيَّد تركها بأنه من أجل الله تعالى، أي: خوفاً منه، وحياءً، أما إذا تركها عاجزاً، أو خوفاً من الخلق، أو لعارض آخر، فإنها لا تُكتب له حسنة، بل ربما كُتبت عليه سيئة. قوله: «وإذا أراد أن يعمل حسنة فلم يعملها فاكتبوها له حسنة» إلى آخره، وهذا تفضُّل من الله تعالى الكريم المنان على عباده، فله الحمد والمنة، فأي كرم أعظم من هذا، الهم بالحسنة يكتب الله به حسنة كاملة، وعمل الحسنة يكتب به عشر حسنات إلى سبعمائة حسنة. وفي هذا الحديث أسند النبي صلى الله عليه وسلم هذا القول إلى الله تعالى بقوله: «يقول الله: إذا أراد عبدي» واصفاً له بذلك، وهذا القول من شرعه الذي فيه وعده لعباده، وتفضُّله عليهم، وهو غير القرآن، وليس مخلوقاً، فقوله تعالى غير خلقه.
- الحديث دليل على إثبات كلام الله تعالى ومخاطبته للملائكة.
- هذا الحديث يدل على فضل الله على الإنسان، وتجاوزه عنه.
- الإيمان بالملائكة الموكَّلين بحفظ عمل الإنسان وكتابته.
- من ترك سيئة من أجل الله تعالى أي: خوفاً منه، وحياءً، فإنها تكتب له حسنة، أما إذا تركها عاجزاً، أو خوفاً من الخلق، أو لعارض آخر، فإنها لا تكتب له حسنة، بل ربما كتبت عليه سيئة.