Majiya: HadeethEnc.com, Hausa v1.25.0
Rubutun Larabci
عَنْ المِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَا مَلأَ آدَمِيٌّ وِعَاءً شَرًّا مِنْ بَطْنٍ، بِحَسْبِ ابْنِ آدَمَ أَكَلاَتٌ يُقِمْنَ صُلْبَهُ، فَإِنْ كَانَ لَا مَحَالَةَ، فَثُلُثٌ لِطَعَامِهِ، وَثُلُثٌ لِشَرَابِهِ، وَثُلُثٌ لِنَفَسِهِ».
Fassara
Daga Miƙdam ibnu Ma'adikarib - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Na ji Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - yana cewa: «Ɗan Adam bai cika ƙwarya mafi sharri daga ciki ba, 'yan lomomi su ishi ɗan Adam waɗanda zasu tsaida bayansa, idan ya kasance babu makawa, to ɗaya bisa uku dan abincinsa, da ɗaya bisa uku dan abin shansa, da ɗaya bisa uku dan numfashinsa».
Sharhi
Annabi mai girma da daraja - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - yana shiryar da mu zuwa wani asali daga asalan kiwon lafiya, shi ne rigakafin da mutum zai kare lafiyarsa da shi, shi ne ƙaranta cin abinci, kawai ya ci gwargwadan abin da zai toshe kafarsa kuma ya ƙarfafe shi akan ayyyukansa na dole, kuma cewa mafi sharrin ƙwaryar da aka cika ita ce ciki, dan abin da ƙoshi yake haifarwa na cutuka masu kisa waɗanda ba za su ƙirgu ba a gaggauce ko a jinkirce a baɗini ko a zahiri. Sannan Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: Idan babu makawa mutum sai ya ƙoshi, to ya maida cinsa gwargwadan ɗaya bisa uku, ɗaya bisa ukun kuma dan shan ruwa, da ɗaya bisa ukun dan numfashi dan kada ƙunci da cuta su same shi, da kuma kasala daga yin abin da Allah Ya wajabta a kansa a cikin al'amarin Addininsa ko duniyarsa.
Fa'idoji
- Rashin yalwatawa a cikin ci da sha, wannan wani asali ne wanda ya tattaro asalan kiwon lafiya gaba ɗayansu, dan abin da ke cikin yawaita ƙoshi na cutuka da kuma masassara.
- Manufa a cin abin ci, ita ce kiyaye lafiya da ƙarfi wadanda da su ne ake samun kuɓutar rayuwa.
- Akwai cutuka na jiki da na Addini ga cika ciki da abinci, Umar - Allah Ya yarda da shi - ya ce: «Na haneku akan cika ciki, domin hakan mai ɓata jiki ne, kuma mai sa kasala ne daga sallah».
- Ci ta hanyar hukunci rabe-rabe ne: Wajibi, shi ne abin da a cikinsa akwai kiyaye rayuwa kuma barinsa yana kaiwa zuwa cutarwa. Ja'izi, shi ne abin da ya ƙaru akan gwargwado na wajibi, kuma ba'a jin tsoron cutuwarsa. Makruhi, shi ne abin da ake jin tsoron cutarsa. Haram, shi ne abin da aka san cutuwarsa. Mustahabbi, shi ne abin da ake neman taimako da shi akan bautar Allah da kuma yi maSa ɗa'a (biyayya), haƙiƙa ya dunƙule hakan a cikin hadisi a cikin matakai uku: Na farkonsu: Cika ciki. Na biyunsu: Cin 'yan lomomin da zasu daidaita bayansa. Na uku: Faɗinsa: «Ɗaya bisa uku dan abin cinsa da ɗaya bisa uku dan abin shansa, da ɗaya bisa uku dan numfashinsa» wannan dukkaninsa idan jinsin abin da aka ci ya zama halal ne.
- Hadisin ƙa'ida ce daga cikin ƙa'idojin kiwon lafiya, lokacin da ilimin likitanci ya dunƙule akan tushe uku ne: Kiyaye ƙarfi da taƙaita cin abin ci da kuma iska, haƙiƙa hadisi ya ƙunshi biyun farko daga cikinsu, kamar yadda yake a cikin faɗinSa - Maɗaukakin sarki -: {Ku ci, kuma ku sha kada ku yi ɓarna lallai Allah ba ya son masu ɓarna}[al-A'araf: 31].
- Cikar wannan shari'ar inda ta ƙunshi maslahohin mutum a cikin Addininsa da kuma duniyarsa.
- Daga ilimummukan shari'a akwai tushe na kiwon lafiya da kuma nau'ikansa, kamar yadda ya zo a cikin zuma da Habbaus sauda'a.
- Ƙunsar hukunce-hukuncen shari'a akan hikima, kuma cewa su an ginasu ne akan tunkuɗe ɓarna da jawo anfani.
Sharhi: العربية
يرشدنا النبي الكريم صلى الله عليه وسلم إلى أصل من أصول الطب، وهي الوقاية التي يقي بها الإنسان صحته، وهي التقليل من الأكل، بل يأكل بقدر ما يسد رمقه ويقويه على أعماله اللازمة، وإن شر وعاء مُلئ هو البطن لما ينتج عن الشبع من الأمراض الفتاكة التي لا تحصى عاجلًا أو آجلًا باطنًا أو ظاهرًا. ثم إن الرسول صلى الله عليه وسلم قال: إذا كان الإنسان لابد له من الشبع، فليجعل الأكل بمقدار الثلث، والثلث الآخر للشرب، والثلث للنفس حتى لا يحصل عليه ضيق وضرر، وكسل عن تأدية ما أوجب الله عليه في أمر دينه أو دنياه.
- عدم التوسع في الأكل والشرب، وهذا أصل جامع لأصول الطب كلها، لما في كثرة الشبع من الأمراض والأسقام.
- الغاية من الأكل، هي حفظ الصحة والقوة وبهما سلامة الحياة.
- لملء البطن من الطعام أضرار بدنية ودينية، قال عمر رضي الله عنه: «إياكم والبطنة، فإنها مفسدة للجسم ومكسلة عن الصلاة».
- الأكل من حيث الحكم على أقسام: واجب، وهو ما به تُحفظ الحياة ويؤدي تركه إلى ضرر. جائز، وهو ما زاد على القدر الواجب ولا يُخشى ضرره. مكروه، وهو ما يُخشى ضرره. محرم، وهو ما يُعلم ضرره. ومستحب، وهو ما يُستعان به على عبادة الله وطاعته، وقد أجمل ذلك في الحديث في ثلاث مراتب: أولها: ملء البطن. ثانيها: أكلات أو لقيمات يقمن صلبه. ثالثها: قوله: «ثلث لطعامه وثلث لشرابه وثلث لنفسه» وهذا كله إذا كان جنس المأكول حلالًا.
- الحديث قاعدة من قواعد الطب، وحيث إن علم الطب مداره على ثلاثة أصول: حفظ القوة والحمية والاستفراغ، فقد اشتمل الحديث على الأولين منها، كما في قوله تعالى : (وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ) [الأعراف: 31].
- كمال هذه الشريعة حيث اشتملت على مصالح الإنسان في دينه ودنياه.
- من علوم الشريعة أصولُ الطب وأنواع منه، كما جاء في العسل والحبة السوداء.
- اشتمال أحكام الشريعة على الحكمة، وأنها مبنية على درء المفاسد وجلب المصالح.